Grafheuvel ontdekt bij Olterterp na archeologisch onderzoek

Opvallend heuveltje in het landschap

Het heuveltje ligt in een bosrijke omgeving en steekt ongeveer 1,20 meter boven het landschap uit. Inwoners maakten de gemeente eerder attent op deze plek. Het terrein ziet er anders uit dan de omgeving. Daarom ontstond het vermoeden dat hier iets bijzonders in de grond zat.

De gemeente nam de locatie mee in een groter onderzoek naar archeologie in Opsterland. Daarbij wordt de archeologische kaart van Fryslân verder aangevuld. Zo wordt duidelijker waar mogelijk oude sporen in de bodem zitten. Het heuveltje bij Olterterp was een van de plekken waar nog weinig over bekend was.

Mogelijke kasteellocatie

Eerst dachten onderzoekers dat het heuveltje een stinswier was. Dat is een kunstmatige heuvel uit de middeleeuwen. Op zo’n heuvel stond vaak een stins: een stenen woontoren of klein kasteel. In Fryslân stonden vroeger waarschijnlijk honderden van deze stinzen. De meeste zijn in de loop van de tijd verdwenen.

Om dit te onderzoeken liet de gemeente archeologisch onderzoek doen. Archeologen boorden op meerdere plekken in de heuvel en in de grond eromheen. Zo konden ze de lagen in de bodem bekijken en zoeken naar sporen van gebouwen of bewoning.

Al snel bleek dat het heuveltje waarschijnlijk geen stinswier is. Er werden geen resten van bouwmateriaal gevonden, zoals baksteen of kloostermoppen (een type baksteen dat groter van formaat is). Ook is de heuvel vrij klein. Daardoor is het niet waarschijnlijk dat hier een woontoren heeft gestaan.

Prehistorische grafheuvel

Het onderzoek leverde wel een andere belangrijke conclusie op. De vorm en opbouw van de heuvel lijken sterk op die van een prehistorische grafheuvel. Zulke heuvels werden in de prehistorie gebruikt als begraafplaats.

Onderzoekers denken dat hier crematie-as is begraven, mogelijk in urnen. Op basis van het bodemonderzoek en vergelijkbare vondsten in de regio denken archeologen dat de heuvel rond of na ongeveer 1000 voor Christus is aangelegd. Dat is in de late bronstijd of de ijzertijd.

Een exacte leeftijd is moeilijk te bepalen. Tijdens het onderzoek zijn wel kleine stukjes aardewerk gevonden. Die zijn echter te klein om precies te kunnen dateren. Ook is bekend dat grafheuvels soms lange tijd werden gebruikt. Het is dus mogelijk dat deze heuvel in verschillende periodes in gebruik is geweest.

Vergelijkbare vondsten in de regio

De grafheuvel lijkt op andere vondsten in Noord-Nederland. In de buurt van Oosterwolde zijn bijvoorbeeld urnenvelden gevonden met grafheuvels van ongeveer dezelfde grootte. Rond zulke heuvels lag vaak een greppel of een kring van houten palen. Ook bij het heuveltje bij Olterterp is een ondiepe greppel gevonden.

Opvallend is dat de heuvel in een gebied ligt dat vroeger als nat en veenachtig werd gezien. Daarom dachten onderzoekers lange tijd dat mensen hier in de prehistorie weinig kwamen. De grafheuvel laat zien dat mensen dit gebied toch gebruikten.

Behoud van archeologisch erfgoed

De heuvel is nog goed zichtbaar in het landschap. In de grond zijn wel sporen te zien van dieren. Zo zijn er meerdere holen gevonden die waarschijnlijk horen bij een dassenburcht. Dassen graven gangen in de grond, waardoor bodemlagen kunnen verschuiven.

De gemeente Opsterland laat de heuvel verder met rust. Nu het onderzoek klaar is, blijft de grafheuvel op zijn plek liggen. Dit heet behoud in situ. Dat betekent dat archeologische resten in de bodem blijven en zo worden beschermd.

De ontdekking past bij het beleid van de gemeente om archeologisch erfgoed beter te beschermen. Ook op andere plekken wordt onderzoek gedaan. Zo wordt gekeken naar kleine huisterpen tussen Tijnje en Nij Beets. Deze zouden uit de middeleeuwen kunnen komen. Daarnaast wordt onderzoek gedaan naar oude doorwaadbare plekken in het Alddjip.

Door dit soort onderzoeken ontstaat stap voor stap een beter beeld van de geschiedenis van Opsterland. De grafheuvel bij Olterterp is daar een nieuw en bijzonder voorbeeld van.