Pyt Achenbach voelt nog iedere keer een zekere trots als hij langs het dorpshuis van Jonkerslân fietst. “Dat ha wy mar moai mei elkoar dien.” Inzet voor de mienskip zit in het dna van zijn ‘rode’ familie. Hij vult dat nu onder andere in als regent van de Van Teyens Fundatie. “Al kin ik mei myn eftergrûn min oan it wurd ‘regent’ wenne.”
Het zijn de kortste dagen van het jaar. Buiten is het grijs, een paar graden boven nul. Maar dat doet niets af aan het vakantiegevoel dat Pyt Achenbach (66) al een maand of vier heeft. Begin september nam hij afscheid als beleidsmedewerker bij Sportvisserij Fryslân, Pyt is met pensioen. Dus tijd genoeg om ook zelf de hengel weer vaker te pakken. “Dat komt noch wol. Ik ha my earst foarnaam om myn libben ris op in rychje te setten.” De eerste aanzet is al gemaakt. Aan de keukenmuur hangt een groot wit vel, vol steekwoorden en jaartallen. Het zijn associatiecirkels, een methode die Achenbach ook in zijn werk wel gebruikte. “It jout oersjoch.”
Natoerman
Pyt Achenbach en zijn vrouw Erika wonen nu zestien jaar in Jonkerslân. ‘”Op it sân”, zoals hij het noemt. Een andere omgeving dan het wetterlân rond Grou, waar hij opgroeide. “Ik bin in natoerman, mei slimme graach bûten wêze.” Hij zat dan ook al op jonge leeftijd met een hengel in zijn hand. Vissen is een van zijn passies. Het aaisykjen hoorde daar ook bij; hij is nog steeds nazorger. Het liefst trekt hij dagelijks de laarzen aan om eropuit te trekken. Dat komt mooi uit, ook hond Sybe houdt daar van.
Dorpshuis
Pyt voelt zich nog altijd Grouster. De familie woont er, de contacten met de jeugdvrienden daar zijn hecht. “Yn de Ljouwerter lês ik in berjocht oer Grou earder dan in berjocht oer De Gordyk. Jonkerslân hellet de krante net sa faak.” Hoe anders was dat een paar jaar geleden. De basisschool sloot, het 265 zielen tellende dorp zag mogelijkheden om het schoolgebouw te verbouwen tot dorpshuis. Media-aandacht was er volop. Pyt was actief bij het plan betrokken, met name als voorzitter van het dorpshuis. “Ik fiel noch alle kearen grutskens at ik by it doarpshûs delkom. Dat ha wy mei elkoar dien. Wat in ynset en kreativiteit kaam der doe los.” Het was een proces van jaren; Pyt heeft het ook als kwetsbaar ervaren. “Der falle ûnderweis ek minsken ôf, dy’t it net iens binne mei de gong fan saken. Dêr ha ik wol lêst fan, ik kin der lang mei omrinne. Spul meitsje leit my net.”
Als vrijwilliger draait hij nog steeds bardiensten in het dorpshuis. Toen het oog destijds op het huis in Jonkerslân viel, besloten Pyt en Erika zich actief met het dorpsleven te bemoeien. Hij speelt al enkele jaren toneel in het dorp, zet zich in voor het dorpssteunpunt en was ook nauw betrokken bij het project om als dorp zelf te zorgen voor een glasvezelnetwerk. “Dat hat in jier as wat duorre, mar is foar sa’n doarp op it plattelân wol belangryk. Dat ha wy yn de koronajierren wol sjoen.”
Trouw
Hij is geen harde man. “Ik kin in protte ha, mar stel wol myn grinzen.” Het begrip ‘trouw’ duikt ook op in de associatiecirkel. “At ik earne lid fan bin, dan moat it raar rinne wol ik opsizze.” Zo is Achenbach al een leven lang PvdA’er. “Der wienen genôch mominten dat ik opsizze kint hie, mar dat doch ik dan net.” Hij groeide op in een rood en een blauw nest. Alcohol drinkt hij nog steeds niet. “It hat my nea smakke. Der is net in drankje dat ik lekker fyn. Ik sjoch wol dat alkohol minsken losser meitsje kin, mar dat ha ik net nedich. Sa útbundich bin ik ek net.” Trouw is hij ook aan de gevulde koek. “Ik yt hast alle dagen wol ien.”
Geen natuurlijk gezag
Als zoon van ouders in het onderwijs volgde Pyt Achenbach de Pedagogische Academie in Drachten. Hij leerde er Erika kennen, maar ontdekte er meer. “Ik seach folle minsken foar de klasse fjochtsjen.” Hij aanvaardde zijn diploma in dank, maar kondigde al op de uitreiking aan dat ze hem niet voor de klas zouden zien staan. Dat hield hij ruim 25 jaar vol. Toen werd hij alsnog docent, in het voortgezet onderwijs. “Dat duorre in pear moanne, it wie gjin súkses. Ik ha net it natuerlik gesach om foar de klasse te stean.”
Het onderwijs kwam na een periode van bijna 25 jaar bij de PTT. Als scholier bracht hij al de post rond. Hij werkte lang bij de klantenservice van de organisatie. “In noflike baan, yn deeltyd. Myn frouw wurke fulltime, ik stie altyd as heit tusken de memmen by it stek fan de skoalle.” En ook al was het afscheid van de PTT niet leuk, het rode hart voor de post klopt nog altijd. “Ik seach krekt yn de doarpskrante dat se noch besoarchers sykje. Is krekt wat.”
Regent
Tijd heeft hij nu volop, ook voor zijn werk als regent van de Stichting Van Teyens Fundatie in Beetsterzwaag. “Dat wurdt ‘regent’ klinkt foar my noch altyd wat swier.” Pyt kwam met de stichting in aanraking toen hij als voorzitter van Us Doarpshûs voor de vernieuwbouwplannen op zoek was naar geld. Hij vond het een openbaring. Waar je bij andere subsidieverstrekkers vooral moet zorgen voor voldoende groene vinkjes, kreeg hij van de Van Teyens Fundatie inhoudelijke vragen. “At de Fundaasje jild jout, dan is it in erkenning dat je goed dwaande binne. Sa ha ik it altyd sjoen.” Hij besloot te reageren op een vacature voor een nieuwe regent. “Der wiene wol njoggentjin reaksjes. Moast ik ek noch op gesprek.”
Hij geniet van het - samen met anderen - beoordelen van de aanvragen om financiële steun. Vanuit beleggingen en bezittingen van de in de 19e eeuw uitgestorven tak van de familie Van Teyens heeft de Fundatie jaarlijks ruim 200.000 euro in kas om Opsterlandse projecten te ondersteunen. “Jild útdiele is fansels altyd moai, mar wy tinke der wol goed oer nei. It is in kompliment at minsken ús bytiden lêstich fine.” Aanvragen zijn er volop, al verbaast Pyt zich er ook over dat toegekende bedragen achteraf niet altijd worden opgevraagd. “It kin fansels altyd oars rinne as tocht, mar dan kinne je dat op syn minst efkes melde.”
Hobbyvisserij
De laatste zestien jaar voor zijn pensionering was Pyt Achenbach beleidsmedewerker bij Sportvisserij Fryslân. De hobbyvisserij is populair, het aantal leden van Sportvisserij Nederland groeit nog steeds; na de grote piek tijdens de coronajaren kwam er geen terugval. Voordat hij in dienst kwam had Pyt ‘De sportfisker’, hét sportvisblad van Fryslân opgericht. “Dat is eins myn berntsje.” Het Friese verenigingsblad, met een oplage van ruim 20.000, werd helemaal door Pyt verzorgd. “Ik hoegde net op syk nei abonnees, wol nei adfertearders.” Dat commerciële was niet zijn favoriete onderdeel.
Hij hoort vaak dat hij van zijn hobby zijn werk heeft gemaakt, maar zo ziet Pyt dat zelf niet. “In beliedsmeiwurker sit it grutste diel van syn tiid achter in buro.” Sterker nog, het werkte misschien wel averechts. “Ik ha de lêste jierren amper fiske. It wie wurk, gjin ûntspanning mear. No’t ik mei pensjoen bin hoopje ik dat ik it gefoel fan de hobby wer werom fyn.”
Mooi excuus
Hij houdt het meest van de roofvisserij, het vissen op snoek en snoekbaars. “Op alles wat tosken hat.” Hij ziet het vissen vooral als het mooiste excuus om buiten te zijn. Maar het plezier zit volgens Pyt vooral in het spelletje tussen de visser en de vis. “De fisk foar de gek hâlde, de spanning fan de fangst. Wat gebeurt der ûnder wetter?” Hij ziet ook de technische ontwikkeling in de sportvisserij. “Krekt as by alle hobby’s kinne je it sa gek meitsje at je wolle.” Hij investeert niet meer in de nieuwste snufjes, zoals een geavanceerde dieptemeter. “Ik wol bûten wêze en tidens it fiskjen net hieltiten op in byldskerm sjen.” Hij is wel met sportvissers op pad geweest die de nieuwe technologie wél gebruiken. Het levert volgens Pyt weer nieuwe inzichten op. “Je sjogge de fisken lizzen en foarby kommen. Je leare mear oer it gedrach fan de fisken. En je sjogge ek dat der folle mear fisk is dan faak tocht wurdt.”
Geen discussie meer
Als (ex)-beleidsmedewerker kent hij ook de discussie over de visserij en het welzijn van de vissen. In andere delen van het land leggen gemeenten al voorwaarden op aan het gebruik van bijvoorbeeld weerhaken of leefnetten. Of de vis wel of geen pijn ervaart is volgens Pyt een discussie waar je niet uitkomt. Sommige wetenschappers zeggen dat vissen pijn ervaren, andere wetenschappers zeggen dat het niet zo is. Maar mocht het wel zo zijn, dan neemt Pyt het tijdelijke offer van de vis voor lief. “Myn plezier is grutter dan it leed fan de fisk. Neam dat mar it egoïsme fan de fisker. Ik soargje sa goed mooglik foar de fisk. Alles wat ik fang set ik wer werom. In grutte fangst kriget in dikke tút en komt op de foto. En it komt geregeldwei foar dat ik deselde snoek binnen it oere wer oan de heak ha. It leed falt dan wol ta, liket my. Of it is in hiele domme fisk.”
Beeld: Martijn van der Vaart
Teks:t Arend Waninge
