Face to Face met Truus van Dalsem uit Hemrik: “Ik kan mij verbazen over mijn eigen werk”

Geef Truus van Dalsem (1953) een schelp of een blad en ze kan er uren naar kijken. Niet alleen de vorm boeit haar, ook het prachtige kleurverloop dat de natuur weet te realiseren blijft haar fascineren. Ze kijkt met een nieuwsgierigheid die kinderen eigen is, maar volwassenen zo vaak verliezen. “Het gevoel dat iets je ineens kan raken, dat blijft bijzonder. Daar blijf ik naar op zoek. Het is ook de vergankelijkheid, het verloop van kleur. Sporen van leven, slijtage, dat geeft karakter. Perfectie, daar is niets aan.” Het intensief kijken brengt haar gedachten op de loop, dan komt een ontwikkeling op gang die inspiratie geeft voor nieuw werk.

Nieuwsgierigheid

Die nieuwsgierigheid is voor keramiste Truus van Dalsem al een leven lang een inspiratiebron die tot nu toe nog niet is opgedroogd. Kijken en nieuwsgierigheid is de basis van vooruitgang, zo omschrijft ze het zelf. Het brengt haar steeds op nieuwe paden. Van Dalsem kende perioden waarin schoenen en schelpen centraal stonden. Deze twee inspiratiebronnen zijn ook nog niet uit beeld, blijkt in haar atelier in Hemrik. De schelpen van keramiek hebben de meest wonderlijke vormen. Zoals de natuur en dus ook de kunstenaar ze kan maken. “De uiteindelijke vorm hoeft niet natuurgetrouw te zijn, de natuur vormt een inspiratie, ik imiteer niet.”

De nieuwsgierigheid brengt haar ook steeds op nieuwe paden. Sinds anderhalf jaar staat de kimono in haar werk centraal. “De vorm van de kimono geeft mij veel ruimte om mijn technieken op toe te passen.” De kimono, van oorsprong een Japanse mantel, kent veel vlakken, voldoende ruimte om haar kleurvariaties op aan te brengen.

Alles draait om kleur

Want kleur en de contrasten van kleur vormen de rode draad in al haar werk. “Het gaat altijd over kleurverloop. Kleur werkt op je gevoel. Dat begint al ’s ochtends met de keuze van kleding. Wat wil je uitstralen? Hoe voel je je? Wil je opvallen of kies je er juist voor om je te verschuilen. Je kunt spelen met kleur.” Veel mensen zijn zich volgens Van Dalsem niet bewust van de invloed van kleur. Ze zijn ook vaak bang voor kleur. “Dat zie je ook bij de inrichting van bijvoorbeeld een woonkamer. Gelukkig zie je nu weer meer gekleurde wanden, maar er was ook een periode dat alles wit was. Dat was niet míjn tijd.”

“Die kimono keek mij aan”

Jaren geleden kocht Truus op een brocantemarkt in Frankrijk een in kimono geklede pop. “Ik zocht haar niet, zij zocht mij. Die kimono keek mij aan.” De pop neemt in haar atelier nog steeds een centrale plek in. Van Dalsem gelooft niet in toeval, dingen komen niet voor niets op je pad. “Een kat staat niet plotseling voor de deur; die weet dat zijn plek hier is. Tijdens een workshop keramiek leidde spanning in de klei tijdens het bakken bij een van de deelnemers tot een scheur in het werkstuk. De maakster werd verdrietig; ze zag het als de zoveelste tegenslag. Ze begon te vertellen over haar nog niet zo lang geleden overleden man. Zo kreeg de scheur in het werk een hele andere lading.”

Macht over techniek

Opgegroeid in Utrecht kwam de jonge Truus van Dalsem naar Friesland. Ze was 25 toen ze als lerares beeldende vakken aan de slag ging bij de Friese Poort in Drachten. Haar lessen tekenen en handvaardigheid vielen bij de leerlingen op de opleiding Mode en Kleding behoorlijk in de smaak. “Deze leerlingen zijn daar heel ontvankelijk voor.”

Toch was de overgang van Utrecht naar Drachten groot. Het vuur in de jonge lerares paste niet helemaal bij de sfeer in het uit de kluiten gegroeide Friese dorp. Ze miste de academische zoekende studentenomgeving en schreef zich daarom in voor een studie aan Kunstacademie Minerva. “Ik wilde alles van technieken weten. Pas als je een techniek beheerst, kun je er ook mee spelen. Je moet de macht over de techniek hebben. Dan kun je jezelf ontwikkelen.”

Technieken met toeval

Als keramist heeft Van Dalsem met veel technieken te maken. De keuze van het materiaal, de baktechniek, het opbrengen van andere materialen, het kleurverloop, het effect van de glazuur. Het heeft allemaal invloed op het eindresultaat. “Ik werk ook met veel technieken die met toeval te maken hebben, zoals het vloeien van kleuren. Ik heb wel enig idee over hoe het wordt, maar je weet nooit precies wat het eindresultaat is.”

Truus van Dalsem - Foto: Martijn van der Vaart

Keramiek vormt het hoofdbestanddeel van haar werk, maar er is meer. In het atelier hangen ook enkele acrylschilderijen aan de muur, met ook dáárop veelkleurige kimono’s. Ze begon als jonge kunstenaar ooit met kleine etsjes in perspex. De werken werden daarna groter en groter. “Het was het gevolg van toegenomen zelfvertrouwen. Als je de techniek in handen krijgt, wil je dat laten zien.” Nu zijn de werken weer wat kleiner van formaat. Dat is geen kwestie van afnemend zelfvertrouwen, maar heeft vooral praktische redenen.

Geen onrust

Alle dagen brengt Truus tijd door in haar atelier aan huis. Ondanks dat haar ontwikkeling nooit stilstaat, wil ze het niet omschrijven als onrust. “Ik heb het altijd gedaan. Ik kan niet anders. Het zit er in, het moet eruit. Ik moet van mijzelf iets met die drive doen.” En wat haar al dat werk brengt? “Vooral waardering. Niet van anderen; dat is mooi meegenomen, maar de waardering dat ik dit kan maken, dáár gaat het om. Het uitvinden hoe je iets voor elkaar krijgt, dat is zo mooi. Ik kan soms echt met verbazing kijken naar mijn eigen werk. Dat het gelukt is om het effect te bereiken dat ik wil bereiken.”

Elk werk is een selfie

Ieder mens heeft talenten, Truus van Dalsem vindt dat te veel mensen te weinig met hun talenten doen. Ze weet uit eigen ervaring dat het doorzettingsvermogen vraagt om te komen waar je denkt dat je kúnt komen. En als dat dan lukt, levert het zó ontzettend veel op. “Door je talenten te gebruiken, blijf je dicht bij jezelf. Het maakt het leven veel rijker. Als je aan de gang gaat met creativiteit, dan komt er veel los. Beleving, verdriet, geluk, het heeft allemaal met gevoel te maken. Je kunt het er allemaal in kwijt, je creëert voor jezelf zó ontzettend veel ruimte. In de workshops die ik heb gegeven, kwamen op die manier heel veel verhalen los.” Op haar eigen website schrijft ze: ‘Kunst maken is meer dan het juist gebruik maken van technieken. Elk werk is een selfie.’

Dertien jaar Frankrijk

De workshops gaf Truus jarenlang in het buitenland. Na de pensionering van haar man vertrokken ze naar Frankrijk, waar ze al langer een huisje hadden. Ze kochten een oud landgoed in de Dordogne, knapten dat helemaal op en brachten het terug in de originele stijl. “Dat landgoed paste ons perfect; het kan niet anders dan dat het ons heeft gezocht.” Na dertien jaar volgde een terugkeer naar Friesland. “De leeftijd begon een rol te spelen, het onderhoud was wel heel intensief.” Via een vriendin vonden ze een plekje bij de Hemriker sluis. Een passende plek waar ook altijd iets gebeurt, waar het water altijd stroomt, op zoek naar nieuwe wegen en waar de toeristen op de Turfroute halt moeten houden. Een inspirerende omgeving.

Volop te zien

De kimono’s van Truus van Dalsem zijn in trek. Ze verkoopt ze onder andere bij Galerie Art Niveau in Bolsward. Tot en met 4 april is haar werk ook te zien in het oude kerkje van Galerie Mildam. In mei wacht haar ook nog een bijzondere uitdaging. Ze doet in Groesbeek mee aan het project ‘The Colorfield performance’, een idee van de Friese kunstenaar Dirk Hakze. In het kader van 80 jaar bevrijding staan daar meer dan driehonderd panelen opgesteld in een V-vorm, het Victory-teken. Ze mag één paneel van 122 bij 122 centimeter vullen. Het moet op één dag gebeuren. “Ik ga er op Moederdag aan de slag, op 11 mei.” Ze weet ook al wat ze gaat maken. De eerste ontwerptekening is al klaar. Hoe kan het op dit moment ook anders: een open geslagen kimono. “Zie je wel hoe mooi daar het V-teken in terugkomt?”

Beeld Martijn van der Vaart
Tekst Arend Waninge