Om te voorkomen dat kinderen nu of op latere leeftijd te zeer belast worden door de scheiding van de ouders, is het belangrijk ze goed te begeleiden bij een echtscheiding, vindt Fiona de Jong. Ook de kinderombudsman bevestigt haar zorgen. Die deed zelfs een noodoproep om de belangen van kinderen tijdens een scheiding beter te behartigen. “Ook al ga je uit elkaar, zorg dat je sámen ouders voor je kind blijft”, zegt Fiona op besliste toon. “Verlies je kind niet uit het oog.”

Hulp vragen is sterk

In de praktijk van kindercoach Fiona de Jong-Kiers heerst een warme sfeer waar je jezelf mag zijn en waar je je veilig voelt. En dat is precies wat ze kinderen wil bieden. De vrolijk aangeklede ruimte en de grote kasten vol speelgoed nodigen uit en zorgen voor een huiselijk gevoel. Fiona heeft zich gespecialiseerd, ze staat kinderen en hun ouders in Opsterland en omgeving tijdens of na de scheiding bij.

Ook al ga je uit elkaar, zorg dat je sámen ouders voor je kind blijft

Als je een kind helpt de scheiding op een goede manier te verwerken, dan beperk je volgens Fiona de kans op loyaliteitsconflicten, het gevoel nergens bij te horen, een gebrek aan zelfvertrouwen, een minderwaardigheidsgevoel, moeite met contact maken en pestgedrag. Ze wijst erop dat het belangrijk is dat je je blijft verplaatsen in het kind en dat het kind zich zelfs in deze onrustige tijd gezien en geliefd voelt. Om hulp vragen in dit moeilijke proces is geen zwakte, maar juist een kracht. In haar begeleiding komen verschillende thema’s aan bod. Zoals het schuldgevoel dat sommige kinderen ervaren. “Door een gebrek aan communicatie kan een kind hele eigen conclusies gaan verzinnen en geloven”, legt Fiona uit. “Omdat er niet, of te weinig, met het kind wordt gepraat.“ De kindercoach gaat met de kinderen aan de slag door te werken aan zelfvertrouwen en met het creëren van begrip.

Het slechte nieuws goed brengen

Ondanks dat de meeste ouders er goed over nadenken, worden er nog vaak verkeerde dingen gezegd. Fiona: “Als je zegt dat papa en mama niet meer van elkaar houden, kan het brein van een kind, dat zich nog volop ontwikkelt, concluderen dat houden van altijd kan stoppen. Ook hun eigen positie voelt dan wiebelig aan. Belangrijk is dat je kinderen informatie geeft die ze kunnen verwerken. ‘We konden elkaar niet gelukkig maken’, dat is dan een betere formulering. Je moet het slechte nieuws goed brengen.

Als je het uit-elkaar-gesprek goed met het kind voert, kan het kind langzaamaan beginnen met verwerken en rouwen. In de fase die volgt zijn ouders vaak druk bezig met het inregelen van hun nieuwe leven en de daarbij behorende financiële gevolgen. Het kind bungelt er dan maar wat bij. Meer dan logisch: er is nog geen tijd voor emotionele verwerking, simpelweg omdat er nog van alles geregeld moet worden. Maar voor het kind start die belangrijke verwerking wel direct! Het kind raakt dan, in een kwetsbare periode, een beetje tussen wal en schip.”

Ingrijpende verlieservaring

Fiona: “Tijdens een scheiding ervaren kinderen een ingrijpende verlieservaring. Ze verliezen hun eigen vertrouwde gezin. Maar ook de gezinsstructuur verandert en hun perspectief op de toekomst is ineens onzeker en onduidelijk. Omdat ze hun ouders niet extra willen belasten laten veel kinderen de emoties die ze hierbij ervaren niet zien. “Hierdoor komt het regelmatig voor dat kinderen pas rouwen wanneer de ouders hun eigen leven weer op de rit hebben. Meestal pas na anderhalf tot drie jaar. En dat zorgt bij ouders weer voor onbegrip, omdat ouders het verband met de scheiding niet meer zien.”

Hoop blijven houden 

“Wat de verwerking bij kinderen ook bemoeilijkt is het feit dat ze zich blijven vasthouden aan hoop. Kinderen vinden heel wat uit om hun ouders opnieuw aan elkaar te koppelen. Maar juist die hoop geeft ze geen ruimte voor verdriet. Ik vertel kinderen altijd duidelijk dat de meeste papa’s en mama’s niet meer bij elkaar komen. Dat klinkt hard, maar is nodig om de situatie te kunnen verwerken. Verwerking begint bij een startpunt en zolang je hoop houdt is dat startpunt er niet.”

Loyaliteitsconflict

Ook het gevoel hebben te moeten kiezen tussen beide ouders heeft volgens Fiona een grote impact op kinderen. Voor kinderen, die uit beide delen van de ouders bestaan, is dit een onmogelijke keuze. En dat loyaliteitsconflict kan al op hele onschuldige momenten getriggerd worden. Fiona geeft een voorbeeld: “Stel, het wisselmoment vindt plaats op het sportveld. Er is afgesproken dat vader het kind na de wedstrijd meeneemt. Vader staat al op het veld, maar moeder stelt voor het kind even te brengen, zodat ze nog wat tijd in de auto heeft om te kletsen. Wat het kind ook kiest, direct mee met papa of zich laten brengen door mama, hij zal voor zijn gevoel één van beiden kwetsen.”

Waardevolle groepssessies 

Een goede begeleiding kan volgens Fiona de Jong veel ellende voorkomen, ook op latere leeftijd. Ze startte onlangs een programma in groepsverband. Ouders en kinderen die hetzelfde meemaken ontmoeten elkaar hier. “Ze ontdekken dat ze niet de enigen zijn. Dat levert waardevolle inzichten op. Ouders praten met elkaar over wat ze meemaken, wat ze moeilijk vinden en vinden herkenning bij elkaar. Laatst had ik twee jongens die allebei door de nieuwe partners van hun ouders kleinere stiefbroertjes kregen. Ik hoorde ze samen praten over wat er zo irritant was aan die drukte. Dat ze er zo achter komen dat ze niet alleen op de wereld zijn met deze gevoelens is prachtig om te zien.”

Zien en begrijpen

Maud (11) en haar twee jongere broertjes wonen bij hun moeder en haar nieuwe vriend. Haar vader woont, ook met een nieuwe partner, een aantal straten verderop. Vader en moeder hebben samen co-ouderschap, maar maken veel en vaak ruzie. Maud kan moeilijk omgaan met de veranderende dynamiek thuis en de vijandigheid van haar ouders. Ze weet niet goed wat haar eigen positie is binnen de samengestelde gezinnen en dus trekt ze zich thuis vaak terug. Door met iemand te praten die haar ziet en haar begrijpt voelt ze zich langzaam beter. Ook bij haar ouders ontstaat er begrip en inzicht in waarom Maud zich gedraagt zoals ze doet. Ze komen steeds meer naar elkaar toe en werken aan een situatie waarin iedereen zich prettig voelt. 

Oprechte verbinding

De ouders van Veerle (16) zijn acht jaar geleden plotseling gescheiden. Binnen een week verhuisde Veerle met haar moeder naar een nieuw huis en maakte daar direct kennis met moeders nieuwe partner. Zoveel jaar later voelt ze zich verward en is ze boos. Boos op haar ouders, die elkaar vermijden en elkaar nog steeds dingen verwijten. Boos om heel veel wat ze niet begrijpt. Tijdens de coaching tekende ze een fantasiehuis, waarin ze alles wat ze wenst mocht tekenen. Haar huis stond op een zonnige plek met daarin beide ouders mét beide partners. Veerle wil niks liever dan oprechte verbinding tussen alle volwassen personen in haar leven. Door dat inzicht zet iedereen om haar heen nu de eerste stappen richting dat ideaalbeeld. 

Tekst en foto’s Nynke de Vos