Hiltje Abma was bijna 50 jaar actief voor de Piterkerk: “It is hjir noait echt drok west”

Hiltje Abma was van 1976 tot 2011 kerkvoogd en was sinds 2008 beheerster van de administratie van de begraafplaats van de Piterkerk. In februari neemt ze officieel afscheid van deze vrijwilligersfunctie op de achtergrond. Naar aanleiding hiervan zocht GrootSa! Hiltje op, om haar nu eens op de vóórgrond te zetten.

In moai plak

Hitje Abma werd gebeld bij het overlijden van iemand en de familie op zoek ging naar een plaats op het kerkhof. Of mensen namen contact met haar op om zelf alvast een plek uit te zoeken. “Guon minsken sizze wolris: ‘Dit is in moai plak, ús heit koe dy minsken dy’t neist him lizze’.”

Piterkerk Lippenhuizen

In haar notitieboek hield Hiltje alle gegevens bij: rijnummer, naam, jaar van overlijden en de wel of niet betaalde grafrechten. Eens per tien jaar verstuurde ze een brief naar de familieleden met het verzoek de grafrechten en het onderhoud voor de komende tien jaar te betalen. Soms waren de adresgegevens van de familieleden moeilijk te achterhalen; de familieleden waren verhuisd of woonden ver weg. Hiltje is echter vindingrijk. Ze toont een stapeltje recente overlijdensadvertenties uit dagbladen. Soms kan ze via de advertenties familieleden van overledenen vinden en hen vragen om uitstaande rekeningen voor grafrechten te betalen. “Ik hie ek noch altyd âlde telefoanboeken om minsken te finen.”

Monumentaal aanzien 

Om de kerk heen staat per rij graven een klein genummerde paaltje. Bij paaltje 1 staan staan slechts enkele grafzerken; het gras duidt erop, dat hier in de loop der jaren graven zijn geruimd. Het opvullen van lege plekken op het kerkhof gebeurt wel, maar is in veel gevallen niet mogelijk. De ruimte tussen de oude grafrijen is namelijk slechts twee meter. “Dat is te smel. Sa’n nije kist past der no net mear tusken”, legt Hiltje uit. Zijn de grafrechten van een graf op het oude kerkhof verlopen, dan blijven de grafstenen tegenwoordig dan ook staan. De Stichting Begraafplaats Piterkerk Lippenhuizen wil het monumentale en sfeervolle aanzien van de begraafplaats in stand houden. Op de nieuwe begraafplaats achter de kerk worden de graven wél geruimd als de grafrechten niet meer worden betaald.

Met de voeten naar het oosten

Op de oude begraafplaats staan alle grafzerken en –stenen allemaal naar het oosten gericht. Keurig in rijen naast elkaar in het gelid. “Dat is fanwege de opstanning”, geeft Hiltje als verklaring. Van oudsher werden overledenen op christelijke begraafplaatsen met de voeten naar het oosten begraven, zodat zij op de dag van de wederopstanding van Jezus Christus Hem tegemoet konden lopen en de zon zien opgaan.

Ik hie ek noch altyd âlde telefoanboeken om minsken te finen.

Op de nieuwe begraafplaats achter de kerk staan de grafstenen zowel naar het oosten als het westen en liggen de graven aan weerszijden van de looppaden. Hiltje vertelt over een vrouw die bewust ‘omgekeerd’ in haar graf begraven wilde worden. Met de steen naar het westen, maar met de voeten naar het oosten. Hiltje had haar gewaarschuwd dat bezoekers dan misschien over haar hoofd zouden lopen. Dat maakte de vrouw niets uit. “Dêr fiel ik dochs neat fan”, had ze gezegd.

Eeuwige vrienden

Delen van het oude kerkhof zijn verzakt; enkele grafstenen staan schots en scheef. Volgens Hiltje valt hier weinig aan te doen. De oude stenen verschillen duidelijk van de jongere uitvoeringen. Terwijl de oude, grijze stenen hoog en smal zijn, zijn de nieuwe stenen lager en ook veel breder. Bovendien zijn de teksten op de oude stenen erg formeel en afstandelijk, zonder enige vorm van verdriet. Terwijl op het nieuwe deel het woord ‘lief’ of ‘ús leave’ vaker voor komt. Meer emotie. De Friese taal is op het nieuwe gedeelte ook veel vaker aanwezig op de grafstenen.

 Het grafregister

Diverse graven roepen vragen op over overledenen en hun relaties. Een fraaie steen met de tekst ‘Hjir rêst ús freon’ staat naast het graf van een echtpaar dat het graf blijkbaar voor de betreffende alleenstaande vriend heeft geregeld. Na hun dood zijn ze zo nog steeds als eeuwige vrienden verbonden.

Minder begrafenissen

Tegenwoordig vinden er vaker crematies plaats in plaats van begrafenissen. De as wordt op speciale plekken door de familie uitgestrooid of vinden een plek op de begraafplaats. Op de nieuwe begraafplaats is een rijtje met kleine urngraven. Gemiddeld worden er per jaar nog ongeveer vijf personen begraven bij de Piterkerk. In de loop der jaren is het aantal begrafenissen langzaam gedaald. Het kan gebeuren dat er twee begrafenissen vlak na elkaar zijn en dan vervolgens enkele maanden geen enkele. “It is hjir noait echt drok west”, zegt Hiltje.

Tekst en foto’s Remco Hofman