Initiatiefnemers starterswoningen vragen wat meer durf van overheden
WIJNJEWOUDE/NIEUWEHORNE Starters op de woningmarkt hebben het moeilijk. Beschikbare en betaalbare woningen zijn er amper. De hypotheekrentes zijn gestegen, de huren zijn ook niet mals. Op het oog slimme oplossingen van ‘onderop’ stuiten op wet- en regelgeving en procedures. Voorbeelden uit Wijnjewoude en Nieuwehorne.
Tientallen jongeren, vooral uit eigen dorp, vonden de afgelopen decennia onderdak bij Bernhard en Bouwe Bouma in Wijnjewoude. Een bijgebouw van hun grote boerderij aan Weinterp bevat drie appartementen. “Wy krije alle moannen wol tillefoantsjes fan minsken dy’t in plakje sykje. Der is foar jongeren in woest tekoart oan húsfesting”, aldus Bouwe. De gebroeders Bouma houden de huurprijs bewust laag. Zodat de huurders kunnen sparen voor de volgende stap op de woningmarkt. Veel van hen maken die stap na een paar jaar ook daadwerkelijk. Bernhard: “En sy witte dan faak wol wer ien dy’t harren plak hjir ynnimme wol. It binne faak twintigers.”
In de dorpskom van Wijnjewoude verhuren de broers ook nog vier woningen voor een huur die aanmerkelijk lager is dan de woningcorporatie vraagt voor vergelijkbare woningen. “Wy freegje in sosjale hier. Wy wolle der gjin jild achteroan bringe, mar hoege der ek net fan te leven.” Bernhard en Bouwe beseffen dat hun werkwijze niet voor iedereen is weggelegd. Je hebt altijd volk om de deur, de boerderij is op termijn misschien minder goed verkoopbaar. Bovendien hebben ze zelf een bouwbedrijf waardoor het onderhoud relatief goedkoop is. “At je alles troch in oar dwaan litte moatte, dan wurdt it al in stik djoerder.”
Geen enkel risico
Maar toch zien ze in vergelijkbare constructies oplossingen voor het woningtekort voor jongeren. Bernhard: “Der binne genôch buorkerijen dy’t de romte wol ha. At minsken dêr wat mei wolle om oaren te helpen, soe de gemeente dêr soepeler oan meiwurkje moatte.” Het kan om tijdelijke appartementen gaan, maar ook om tiny houses of vormen van kangoeroewonen met meerdere generaties. Bouwe begrijpt ook niet wat een gemeente ertegen kan hebben. Je lost een urgent probleem deels op en de gemeente loopt geen enkel risico. “En as der gjin fraach mear is, dan sit de eigener fan it pân dermei, net de gemeente.”
De broers mogen ook graag vergelijken met vroeger. Ze komen zelf uit een groot gezin. Toen woonden er twee keer zoveel mensen op deze locatie dan nu, willen ze maar zeggen. Bovendien stonden er vroeger in het buitengebied veel meer woningen dan nu. Er is al veel afgebroken. Bouwe: “Wy binne fan net te folle prate, mar dwaan. Der is no in probleem dat mar net oplost wurdt. Regeare is dochs foarútsjen?”
Zo eenvoudig als het lijkt, is het volgens wethouder Anko Postma van de gemeente Opsterland niet. Dat heeft te maken met landelijk en provinciaal beleid over wonen in het buitengebied. Maar ook met beperkingen in het bestemmingsplan buitengebied. “We kunnen in het buitengebied dus niet zomaar wooneenheden creëren. Zeker de provincie Fryslân is heel zuinig op haar buitengebied.”
Toch laat het bestemmingsplan wel enige ruimte voor circa 750 oorspronkelijke boerderijen die in een bijlage in het bestemmingsplan met adres zijn genoemd. In de oorspronkelijke boerderij kunnen dan maximaal vier woningen worden gerealiseerd met ieder een minimale inhoud van 500 m3. Volgens Bernhard is die inhoud echter te groot voor een appartement. “Starters binne al holpen mei de helte dêrfan. En dan ha jo noch in knap appartement.”
Eco-wijk Nieuwehorne
Marthijs Roorda uit Nieuwehorne denkt graag mee met het dorp waar hij sinds 2021 woont. De ecologische ondernemer is mede-eigenaar van vijftien hectare agrarische grond grenzend aan de straat Flaeijel. Voor een deel hiervan heeft hij een plan voor de bouw van veertig duurzame woningen. Een mix van koop- en huurwoningen voor starters, jonge gezinnen en (sociale) huurders. De koopwoningen mogen maximaal 244.500 euro kosten. Hij werpt zich op als een ‘non-profit’-projectontwikkelaar die geen winst op het project hoeft te maken.
Het project wordt transparant opgezet. Roorda schat in dat er circa een miljoen euro overblijft; dit geld wil hij via een stichting inzetten voor de leefbaarheid, vitaliteit en verduurzaming van Oude- en Nieuwehorne. Lokale ondernemers moeten het project uitvoeren. De gemeente Heerenveen kan hiermee volgens Roorda de eerste gemeente in het land zijn met een sociaal woonproject zonder dat ze zelf hoeft te investeren. Het enige wat Roorda van de gemeente vraagt, is verandering van de bestemming van de locatie van agrarisch naar wonen.
Het plan wordt op het gemeentehuis echter nog niet met open armen ontvangen, zo is zijn ervaring. Hij schakelde de gemeenteraad in, die op 1 december een motie aannam waarin het college van B en W wordt verzocht om met de initiatiefnemers in gesprek te gaan. Dat is nog steeds niet gebeurd. Roorda begrijpt daar niets van. “De urgentie is groot, er is een schreeuwend tekort aan duurzame, sociale, betaalbare huur- en starterswoningen. Dat vraagt om eigentijdse maatregelen van een sterk gemeentebestuur.”
Roorda wil een sociaal ondernemer zijn. “Ik wil zo als inwoner proberen bij te dragen aan een leefbare en duurzame samenleving. Je ziet nu te vaak ontwikkelaars van buiten de regio projecten opzetten. Ze komen hier veel geld verdienen, waarvan de regio vervolgens niet kan en mag meeprofiteren.”
Benidorm aan Tsjonger
Roorda is actief betrokken bij Nieuwehorne. “De leefbaarheid, de voorzieningen en het verenigingsleven staan onder druk. Starters komen niet aan bod, De dorpen vergrijzen. De gemiddelde prijs van verkochte woningen ligt voor starters veel te hoog. Het dreigt hier Benidorm aan de Tsjonger te worden.” Roorda weet dat hij buiten de gangbare lijntjes kleurt en dat het lastig is door het systeem te breken.
“Er zitten vast haken en ogen aan het initiatief, maar overweeg het op zijn minst. En denk oplossingsgericht. Als de provincie tegenwerkt vanwege oude afspraken die niet meer aansluiten bij de actuele situatie, dan moet je daar met elkaar iets van vinden. Maak je sterk voor oplossingen. Bestuurders moeten gaan besturen.”
Wethouder Jelle Zoetendal van de gemeente Heerenveen is blij met het meedenken van Roorda. “Zijn ideeën zijn heel interessant. We leggen alleen net de laatste hand aan de Woonvisie, waarin ook de verdeling van extra woningen over de dorpen wordt geregeld. Naar aard en schaal van het dorp. Veertig woningen is dan voor Nieuwehorne best een groot aantal. Bovendien is de provincie kritisch op uitbreiden als er nog een niet voltooid inbreidingsplan ligt. Zoals op de oude sportvelden.”
