Zuiveren rioolwater is steeds grotere uitdaging
GORREDIJK Sinds 1974 kregen al heel wat kuubs rioolwater een ‘schoonmaakbeurt’ in de zuiveringsinstallatie aan de Overtoom in Gorredijk. Maar hoe gaat dat nu precies in zijn werk? Leden van de Club van Sa! namen onlangs een kijkje achter het meestal gesloten hek.
Gemiddeld lozen we in Nederland per persoon zo’n 130 liter water per dag op het riool, vertelt Hans de Vries van Wetterskip Fryslân. Samen met het bedrijfsafvalwater vormt dat een imposante hoeveelheid. Op de zuiveringsinstallatie in Gorredijk zorgt dat op een gewone zomerse dag voor een toevoer van circa vijf miljoen liter water. Afkomstig uit een gebied met circa 20.000 inwoners. In natte perioden kan dit wel oplopen tot 25 miljoen liter per dag.
De installatie in Gorredijk, gebouwd in 1974, is een van de 27 zuiveringsinstallaties van het Wetterskip in de provincie. Het water ondergaat er een biologische zuivering. Er wordt alleen zuurstof aan toegevoegd; het water bevat voldoende bacteriën om de biologische afbraak gaande te houden. Het water komt via de riolering binnen op de installatie.
De inzameling is een verantwoordelijkheid van de gemeente. Het zuiveren is een taak van het Wetterskip, dat daarnaast in de provincie ook nog verantwoordelijk is voor de bescherming tegen hoog water en als beheerder van het waterpeil in het oppervlakte- en grondwater. De Vries: “Friesland telt zo’n achtduizend peilvakken. Met gemalen en stuwen kunnen we het peil regelen. Even verderop in Gorredijk en bij Terwispel worden net twee gemalen vervangen.”
Vervelende resten
Met de biologische zuivering zoals in Gorredijk is het volgens De Vries mogelijk om circa negentig procent van de stikstof en fosfaten uit het water te halen. “Maar de uitdaging om het water schoon te houden wordt steeds groter. De hoeveelheid medicijnresten die in het water achterblijft, geeft bijvoorbeeld wel reden tot zorg. Dat geldt ook voor microplastics. Dat zijn stoffen die we er in Gorredijk niet uit kunnen halen.”
Het rioolwater blijft meestal circa 24 uur in de installatie. Tenzij de toevoer door veel regen heel groot is. Maar dan is het water vanwege de verdunning ook minder ‘vuil’. De Vries legt uit dat de eerste bui na een langere droge periode voor het meest vuile water zorgt. “Dan komt er ineens veel vuil mee vanaf bijvoorbeeld de straten.”
Rioolinfarct
Na de koffie worden de Sa!-lezers opgedeeld in drie groepen. Naast Hans de Vries zijn Jacob Bergstra en Nico Ringenoldus aanwezig. Bergstra is beheerder van de installatie in Gorredijk; bij het Wetterskip noemen ze dit klaarmeester. Ringenoldus is klaarmeester in Wolvega, maar hij kent de situatie in Gorredijk ook op zijn duimpje. Hij bracht zijn jeugd door op de nabijgelegen Warme Hoek en werkte ook jarenlang op de zuiveringsinstallatie.
Stap voor stap nemen Hans, Jacob en Nico de lezers mee langs de verschillende stappen in het proces. Bij de inlaatput wordt het grof vuil verwijderd: een verdwaald petflesje, doekjes en ander zwerfafval. Maar ook veel vet, zeker bij de nu nog lagere temperaturen. “Dan zie je hele klonten bovendrijven. Samengeklonterd vet kan in het riool echt voor een infarct zorgen”, vertelt Nico. “Daar zouden mensen veel beter op moeten letten.”
In de selector, een put voor het grote beluchtingscircuit (een grote waterbak), wordt het binnenkomende afvalwater intensief in contact gebracht met zuiveringsslib uit het circuit. Dit helpt om het bezinken van het slib in een later stadium van het proces te verbeteren. De mannen leggen uit dat in de beluchtingsfase, waar het echte zuiveren plaatsvindt, het belangrijk is dat het water in beweging blijft. Zodat het slib niet naar de bodem zakt.
Op een grote stalen brug kijken de lezers met verbazing naar de open bak, waar circa vijf miljoen liter water in behoorlijke vaart stroomt. Dit water wordt belucht met zuurstof. “Aan de ene kant stroomt zuurstofarm water en aan de andere kant zuurstofrijk water.” Van de beluchting gaat het slib-watermengsel naar de nabezinking, een groot reservoir in trechtervorm. Het zwaredelenslib dat nog in het water zit, zakt hier uit. Aan de bovenkant stroomt helder water over de rand. Het ziet er een stuk schoner uit dan wat er binnenkwam.
Het schone water wordt ondergronds verpompt naar de uitlaat op de Nieuwe Vaart tussen Warme Hoek en Terwispel. Een plek waar altijd water stroomt en dat daardoor ook volop in trek is bij vissers.
Aan de vuile kant van de installatie blijft slib over. Wekelijks komen zeven vrachtauto’s met ieder een inhoud van 36 kuub dit slib ophalen. Het wordt voor verdere verwerking afgevoerd naar Heerenveen.
Handen wassen
De rondleiding eindigt ook met water. De mannen van het Wetterskip adviseren iedereen om goed de handen te wassen. Als in coronatijden volgt iedereen de aanwijzingen op. De Clubleden zijn onder de indruk van wat ze net allemaal hebben gehoord en gezien.
