De vele gedaanten van Luitje de Goed
BEETSTERZWAAG Hij was architect van beeldbepalende panden in Beetsterzwaag. Maar Luitje de Goed (1853-1926) was veel meer: polderopzichter, waterbouwkundig adviseur, bouwkundige. Een man met een intensief leven die goed gebruikmaakte van een breed netwerk met invloedrijke personen. Frank Terpstra geeft op 15 november een lezing over het leven en werk van Luitje de Goed.
“Hij hoorde puur als architect zeker niet bij de Friese top”, oordeelt Terpstra. “Maar Luitje de Goed heeft wel laten zien bouwkundig zeer goed onderlegd te zijn.” Dat kwam onder andere naar voren bij zijn ontwerp van de in het oog springende Adelskerk in Ald Beets. Een opdracht van de families Lycklama à Nijeholt en Van Lynden, waarbij geld geen rol speelde. “Luitje kon zich er uitleven, maar architectonisch is het een vreemde mengeling van stijlen.”
Frank Terpstra is al langer gefascineerd door het leven en werk van de in het Groningse Adorp geboren Luitje de Goed. Hij is in zijn vrije tijd beheerder van de molen in Vegelinsoord en daardoor erg geïnteresseerd geraakt in de geschiedenis van de Friese veenpolders. “En dan kom je de naam Luitje de Goed regelmatig tegen.” Want menigeen ziet hem misschien als architect, maar De Goed kwam in 1876 naar Beetsterzwaag omdat hij werd aangesteld als polderopzichter van de Groote Veenpolder in Opsterland en Smallingerland. Een grote polder tussen De Veenhoop, Ald Beets, Boornbergum en Drachten.
Opzigter
Het was de tijd dat voor het waterbeheer de watermolens plaatsmaakten voor stoombemaling. De kennis van De Goed op dit terrein werd gezien, ook door andere polderbestuurders. Zij schakelden Luitje de Goed als waterbouwkundig adviseur in bij tal van projecten. “Je komt zijn naam in de kranten bijvoorbeeld tegen bij tal van aanbestedingen. Hij was actief in de bouw, infrastructuur, waterbouw en de voorbereiding van grondwerken.” Aanvankelijk stond in menig publicatie de functie ‘opzigter’ achter zijn naam. Maar bij de aangifte van een van zijn kinderen in 1894 noemde hij zichzelf al architect.
Gemaal Hasker Veenpolder langs A7 - Foto: Frank Terpstra
In zijn recente onderzoek ontdekte Terpstra een aantal pareltjes waar Luitje de Goed bij betrokken was. De mooiste vondst vindt Frank het stoomgemaal bij Ter Idzard, gebouwd in 1900. Het werd later ook bekend als de woonplaats van de bekende journalist Johan van der Zee. Tijdens een bezoek aan de locatie ontdekte Frank iets speciaals. “In het gemaal zijn onderdelen verwerkt van de windmolen die volgens het bestek van destijds is afgebroken. Dat vind ik historisch heel bijzonder.” Een tweede gemaal van de hand van De Goed dat Terpstra onlangs bezocht, is dat aan de rand van de Haskerveenpolder. “Veel mensen zullen dit gebouw herkennen. Het staat langs de snelweg tussen Heerenveen en Joure.”
Jugendstil woning Beetsterzwaag - Foto: Frank Terpstra
Netwerk
Zijn polderwerk bracht De Goed in contact met de hogergestelden, die destijds vaak het bestuur vormden van de polders. “Het was een netwerk dat hem dus ook voor andere projecten inschakelde. Zo ontstonden, in de vijftig jaar dat De Goed in Beetsterzwaag woonde, tientallen door hem ontworpen gebouwen in verschillende stijlen. “Ik heb nog geen persoonlijk archief van hem kunnen vinden. Alle informatie komt uit algemene archieven. Het is daardoor ook onbekend hoe hij het allemaal heeft georganiseerd. Je komt bijvoorbeeld nergens tegen dat hij een kantoor met personeel had. Bovendien was hij naast al dat werk ook nog bestuurlijk actief binnen tal van verenigingen in Beetsterzwaag.”
De Goed boerde goed met al zijn werkzaamheden. In 1904 liet hij een fraaie woning bouwen tussen Lyndenstein en Fockensstate; het huis stond op de plaats waar nu dagelijks bezoekers van Revalidatie Friesland hun auto’s parkeren. Luitje de Goed stierf in het harnas. Hij werkte de laatste jaren van zijn leven wel al samen met een schoonzoon, maar zijn eigen naam en handtekening stond tot kort voor zijn dood onder alle stukken. Luitje de Goed overleed in 1926 op 72-jarige leeftijd. Privé hadden hij en zijn vrouw toen al een paar fikse tegenslagen ondervonden. In 1915 en 1917 overleden twee van zijn kinderen op volwassen leeftijd.
Frank Terpstra houdt in het kader van de Sa! Moanne fan it Erfskip een lezing met veel nieuwe wetenswaardigheden over het leven en werk van Luitje de Goed.
Woensdag 15 november
Locatie: Doarpshûs De Buorskip in Beetsterzwaag
Aanvang: 19.30 uur. Entree: 5 euro.
