In Gorredijk gaan de dingen niet vanzelf. Voorbeelden te over: gekrakeel over een mfa, gesoebat over rijrichtingen, een rondweg die eindeloos op zich liet wachten. Het lijkt wel of er een vloek rust op het dorp. Dat is ook zo. In 1896 uitgesproken door Tjalle Tjammes bij de uitverkoop van de stokoude kerkklok van Kortezwaag: “As ik dea gean, wol ik troch twa klokken bebongele wurde.”
Zuiver historisch gezien klopt de uitspraak niet, zegt de 92-jarige Tante Wietske van der Burg. “Aldpake hat sein: Ik wol net troch ien klok bebongele wurde.” Maar goed, Tante Wietske snapt ook wel dat theater wat dichterlijke vrijheid nodig heeft om het verhaal op zijn pootjes terecht te laten komen. “Janna moat mar dwaan wat har goed tinkt.” Theatermaakster Janna Eijer gebruikt het familieverhaal van Tante Wietske voor het openluchtspektakel ‘De klok moat werom!’, dat in oktober achter het Mariakerkje van Kortezwaag vijf keer wordt opgevoerd. In het stuk waart de geest van Tjalle nog altijd rond in Gorredijk, de reden dat zaken telkens zo stroef verlopen in het dorp. “Tjalle wol syn gelyk ha en salang dat net bart, bliuwt hy it doarp dwers sitten.” Tjalle Tjammes stierf in 1925, het jaar dat Tante Wietske op de wereld kwam. Ze is de schatbewaarder van de familie, ze heeft de stamboom uitgeplozen en weet alles over de familiegeschiedenissen. Die van haar overgrootvader springt eruit. “Aldpake wie frijboer oan ‘e Dwersfeart. Net in grutte boer, mar ek gjin lyts keuterboerke.” Tante Wietske omschrijft Tjalle als een goedaardige man met een uitgesproken gevoel voor rechtvaardigheid. Als kerkvoogd van het Mariakerkje had hij de klokkenstoel onder zijn hoede, inclusief de twee historische klokken, waarvan de oudste nog dateerde uit de 12e eeuw. “De klokken joegen oerdei de tiid oan. As der net goed let waard, kaam âldpake fan it lân om it foar te dwaan. It lieden kaam krekt.” Maar hoe strikt Tjalle ook toezag op de respectvolle omgang met het erfgoed, als kwajongens aan de klokken hingen, had hij daar weer niet zo’n moeite mee. “Dat liet hy gewurde.”
Kader
Hulp is welkom De organisatie van ‘De klok moat werom!’ kan nog hulp gebruiken bij een aantal belangrijke onderdelen. Zo zijn er in de voorstellingen klokkenstoeldragers nodig en zoekt de decorploeg nog handjes. Geïnteresseerden die mee willen werken aan de voorstelling kunnen zich melden bij Ad Vromans via info@deklokmoatwerom.nl.
Zuiver historisch gezien klopt de uitspraak niet, zegt de 92-jarige Tante Wietske van der Burg. “Aldpake hat sein: Ik wol net troch ien klok bebongele wurde.” Maar goed, Tante Wietske snapt ook wel dat theater wat dichterlijke vrijheid nodig heeft om het verhaal op zijn pootjes terecht te laten komen. “Janna moat mar dwaan wat har goed tinkt.” Theatermaakster Janna Eijer gebruikt het familieverhaal van Tante Wietske voor het openluchtspektakel ‘De klok moat werom!’, dat in oktober achter het Mariakerkje van Kortezwaag vijf keer wordt opgevoerd. In het stuk waart de geest van Tjalle nog altijd rond in Gorredijk, de reden dat zaken telkens zo stroef verlopen in het dorp. “Tjalle wol syn gelyk ha en salang dat net bart, bliuwt hy it doarp dwers sitten.” Tjalle Tjammes stierf in 1925, het jaar dat Tante Wietske op de wereld kwam. Ze is de schatbewaarder van de familie, ze heeft de stamboom uitgeplozen en weet alles over de familiegeschiedenissen. Die van haar overgrootvader springt eruit. “Aldpake wie frijboer oan ‘e Dwersfeart. Net in grutte boer, mar ek gjin lyts keuterboerke.” Tante Wietske omschrijft Tjalle als een goedaardige man met een uitgesproken gevoel voor rechtvaardigheid. Als kerkvoogd van het Mariakerkje had hij de klokkenstoel onder zijn hoede, inclusief de twee historische klokken, waarvan de oudste nog dateerde uit de 12e eeuw. “De klokken joegen oerdei de tiid oan. As der net goed let waard, kaam âldpake fan it lân om it foar te dwaan. It lieden kaam krekt.” Maar hoe strikt Tjalle ook toezag op de respectvolle omgang met het erfgoed, als kwajongens aan de klokken hingen, had hij daar weer niet zo’n moeite mee. “Dat liet hy gewurde.”
Erfgoed verkwanselen
Groot was Tjalles verontwaardiging toen het kerkbestuur in 1896 besloot om de oudste klok te verkopen. Van de opbrengst kon de bouw van het torentje worden betaald. Een onzalig plan dat indruiste tegen alles waar haar overgrootvader voor stond, aldus Tante Wietske. “Aldpake fûn dat it tsjerkebestjoer it erfguod fergriemde. En hy koe net begripe dat se yn sa’n earme tiid in toer bouwe woene. Doe hat er sein: Ik gean net mear nei tsjerke. Ik wol net troch ien klok bebongele wurde.” Tjalle voegde de daad bij het woord en zette nooit meer een voet in het Mariakerkje. Hij verbood ook zijn familie de kerkgang. Tante Wietske weet nog goed hoe ze als kind vanuit de boerderij in de verte de kerklichtjes zag branden met Kerstmis. “Ik woe der graach hinne want dan krigest in sinesappel. Mar dat mocht net fan myn âlden.” Ze zou pas op haar zestiende een kerk van binnen zien. Haar overgrootvader ligt uiteindelijk wel begraven op het kerkhof in Kortezwaag. Of bij zijn uitvaart de enig overgebleven klok heeft geluid, weet Tante Wietske niet. Wel wat de dominee aan het graf uitsprak: “Dizze man hat nea ien ferkeard wurd oer in oar sein.”Spook
Janna Eijer vertelt Tante Wietske dat ze in de theatervoorstelling Tjalles strijd tegen het kerkbestuur en zijn begrip voor de streken van jongeren doortrekt naar de huidige tijd. “Krekt as doetiids by Tjalle wurdt hjoeddedei ek net lústere nei wat de jongerein wol. En dêrom giet alles op ‘e kop ferkeard op De Gordyk. It komt pas goed as de klok werom komt. As in soarte fan spoek slút Tjalle freonskip mei it famke Brecht om dat foar elkoar te krijen.” Tante Wietske is benieuwd, ze hoopt bij de uitvoering aanwezig te kunnen zijn. “Mar myn holle kin spitigernôch net mear al tefolle drokte oan.”Openluchtspektakel met 150 deelnemers
Ad Vromans, voorzitter van de beheerstichting van het Mariakerkje, kende de anekdote van Tjalle via twee medebestuursleden, die het weer van Tante Wietske hadden gehoord. “Het verhaal lag voor het oprapen. Maar hoe dan verder?” Bij de aankondiging van het LF2018-project Under de Toer stond voor hem dus direct vast dat het Mariakerkje ook moest meedingen. “Het verhaal van Tjalle en de klok is te mooi om te laten liggen.” Maar om voor subsidie in aanmerking te komen, moest wel aan een aantal voorwaarden worden voldaan. Die van mienskip was rap ingevuld met drie zangkoren uit Gorredijk, Jonkerslân en Heerenveen. Voor de vereiste professionele inbreng dacht het stichtingsbestuur in eerste instantie aan acteurs Jan Arendz en Marijke Geertsma. “Maar die twee hadden al van alles bij de hand”, aldus Vromans. “Achteraf gezien niet zo erg, want inclusief de zangkoren zou het dan een aangelegenheid van mensen op leeftijd worden. Er moesten ook jongeren bij. Zo kwamen we uit bij Eijer Producties. Met hun uitwerking hebben Janna en Aaltje Eijer ervoor gezorgd dat we bij de 32 uitverkorenen horen van de tachtig aanvragen voor Under de Toer.”Tranen in de ogen
Hindrik Mulder uit Lippenhuizen neemt de rol van Tjalle voor zijn rekening en verder acteren, dansen en zingen nog vijftig voornamelijk jonge spelers mee. Met de koren zo’n 150 man in totaal, aldus Vromans. “We hebben de eerste doorloop gezien. De tranen stonden in onze ogen.” Maar dat is niet nog alles. Voorafgaand aan de theatervoorstellingen verschijnt ook het boek dat kinderboekenschrijfster Janny van der Molen uit De Knipe speciaal voor de gelegenheid maakte: ‘De trije Klokketiers’. Vromans: “En beeldend kunstenaar Rokus Greebe uit Oranjewoud maakt de klokkenstoel die in de voorstelling zal worden gebruikt en daarna een plek krijgt bij het kerkhof. Zo maken we de cirkel voor Tjalle rond.”Kader
Hulp is welkom De organisatie van ‘De klok moat werom!’ kan nog hulp gebruiken bij een aantal belangrijke onderdelen. Zo zijn er in de voorstellingen klokkenstoeldragers nodig en zoekt de decorploeg nog handjes. Geïnteresseerden die mee willen werken aan de voorstelling kunnen zich melden bij Ad Vromans via info@deklokmoatwerom.nl.
