Peije Rasp leeft voort
Spylman Peije Rasp, geboren op 17 september 1879 in Ureterp, 62 jaar later overleden in Drachten. Dus Peije dood? Mooi niet! Wekelijks komt hij tot leven in het Drachtster Café Marktzicht. Ruim 80 trekharmonicaspelers doen daar verwoede pogingen om zijn niveau te evenaren. Het café biedt onderdak aan een heuse trekzakschool. Net als op de basisschool bestaat de complete leergang uit acht groepen.
Opsterland ontbeert, zoals zoveel gemeenten een trekharmonicaschool. “Dêrom geane we allegear hjirhinne”, vertelt Sipke Veenstra uit Ureterp. Hij is de secretaris van de club die bijna 25 jaar bestaat. “De kursisten komme rûnom wei. Ut Valthermond, Nieuw-Buinen, mar ek in soad út Opsterlân.” Hoe verklaart hij het succes van Stichting Trekharmonicamuziek Peije? “Yn dit kafee ha we in gouden plakje, wy ha in goeie sfear en goeie dosinten. En fierders is it gewoan gesellich om mei syn allen sa dwaande te wêzen. It is net muoilik, eltsenien kin it leare.”
Knopnûmers
Om een trekzak te bespelen, hoef je geen noot te kunnen lezen. “Dêrtroch is it hiel leechdrompelich”, legt Sipke uit. “By Peije ha wy keazen foar it noateskrift yn kombinaasje mei knopnûmers . Under eltse noat stiet in nûmer. Dat nûmer wiist nei de knop dyst yndrukke moast. Troch de kombinaasje fan dizze twa metoaden learst direkt aardich oer de maat en de meldij fan de muzyk.” Sipke speelt zelf in groep acht. Dat doet hij samen met zijn vrouw Grietsje. Voor hen is het spelen op de trekharmonica’s een onmisbaar deel van hun leven geworden. “Wy spylje eltse dei wol in oere, faak noch langer”, vertelt Grietsje. “It ferfeelt noait. Ja, wy binne fanatyk, mar wy genietsje ek!”
Grietsje en Sipke bezitten een camper. Als er ergens een trekzakevenement is, gaan ze eropaf. “Lêsten wienen wy noch yn Enkhuzen. Dêr wienen wol 200 spilers. Mar wy binne ek wol yn Sweden west.” Tijdens deze trekzakevenementen worden vaak workshops georganiseerd. Sipke: “Dan krije jo les fan in firtuoas. Faak studearje de dielnimmers op sokke dagen in nij stik yn. Dat wurdt dan oan de ein fan de dei mei syn allen útfierd.”
Volksinstrument
Ureterp levert niet alleen de secretaris voor de Stichting Trekharmonicamuziek Peije. Een andere belangrijke spin in het trekzakweb is Anneke Venema. De inwoonster van Ureterp is al ruim 20 jaar docente bij de club. “De trekzak is een echt volksinstrument”, vertelt ze enthousiast. Ook al kun je geen noot lezen, je kunt er zo mee beginnen. Trekzakmuziek brengt gezelligheid.” Voordat Anneke aanschuift om deel te nemen aan het gesprek, heeft ze eerst les gegeven aan de groepen 7 en 8. Daarbij viel het op hoe ze de cursisten als het ware aan een touwtje had. “Ik heb zelf veel workshops gedaan. Dan leer je veel. Ik hou ervan om kennis te delen. Lesgeven is echt mijn ding.” Vroeger was ze als lerares actief op de huishoudschool. De ervaring die ze daar opdeed, neemt ze mee naar haar trekharmonicalessen in Café Marktzicht. “Lesgeven is altijd een uitdaging, maar ik moet eerlijk zeggen, het gaat hier gemakkelijk. De cursisten zijn allemaal gemotiveerd. Dat is heel wat anders dan doceren aan een groep pubers.”
De Laatste Stuiver
De Stichting Trekharmonicamuziek Peije legt zich puur toe op het lesgeven. “By in soad klubs hâldt it nei fjouwer jier op. By ús kinst acht jier les krije. Dêrom komme de minsken oeral wei. Faak ha se earst by in oare klub west en komme se dêrnei hjirhinne om fierder te learen”, legt Sipke Veenstra uit.
Dat ze in een café les krijgen, past helemaal bij het leven van Freerk de Jong, die bekend stond als spylman Peije Rasp. Peije werd door zijn pake en beppe opgevoed, in Ureterp uitbaters van de herberg De Laatste Stuiver. Zijn pake speelde, als de stemming erin zat, graag op het schippersklavier. De overlevering wil dat Peije daar zijn inspiratie vandaan haalde. Hij wilde niet net zoals zijn vader turfgraver worden. Als speelman wilde hij de kost verdienen. Dat lukte hem aardig. Hij ging van deur tot deur met de vraag: “Wat zal het zijn, een wals of een psalm?” Tijdens de jaarmarkten was hij een graag geziene muzikant in de lokale horecagelegenheden. Naast allerlei volksliederen maakten ook psalmen als ‘Er ruischt langs de wolken’ onderdeel uit van zijn repertoire. Psalmen staan niet op het programma van de trekharmonicaclub. Spelen in een café doen ze wel. Zo houden ze in Café Marktzicht de naamgever van hun club in ere. Iedere week opnieuw.
Paulus Jakje
Naast Peije Rasp kende de regio in het verleden nog een roemruchte speelman: Paulus Jakje. De in Jubbega geboren muzikant (1878) probeerde met zijn muziek ook zoveel mogelijk mensen te vermaken. In Jubbega houdt een trekzakvereniging de herinnering aan Paulus levend. www.paulusjakje.nl
