Janny Koopmans nog één keer in de schijnwerpers
HOORNSTERZWAAG Janny Koopmans-van Dam (89) heeft een grote passie voor toneelspelen. In 1958 had ze haar eerste rol bij toneelvereniging It Heideblomke. Een terugblik op de hoogtepunten in haar carrière als regisseuse, vertaler en speelster ter gelegenheid van het 150-jarig jubileum van de vereniging.
Als oudste lid van It Heideblomke haalt ze samen met haar jongere zus Tine Bijstra en nicht Nynke Bijstra herinneringen op aan die tijd. Toen Janny haar man vertelde over haar passie voor toneelspelen, was hij allesbehalve enthousiast. “Op in poadium stean wie allinnich foar mânlju. Hy wie it der net mei iens. Dochs bin ik it dwaan bleaun”, vertelt Janny. En het bleef niet alleen bij toneelspelen.
Ondanks de gehoorproblemen die ze al rond haar veertigste ondervond, werkte ze ook als regisseusse achter de schermen. Volgens Tine en Nynke kreeg ze het elke keer weer voor elkaar om een mooie uitvoering neer te zetten, ondanks dat ze niet alles direct meekreeg. Janny deed het niet alleen en kreeg vaak hulp van haar jongere zus. Tine: “Een bijzonder duo. De één was het oog en de ander was het oor.”
It Heideblomke werd in 1873 opgericht door meester Ekke Dijkstra. Destijds legden onderwijzers de basis voor toneelspelen. Met als doel om even alles te vergeten in de moeilijke tijden met veel armoede. Het toneelspelen was even ontspanning. “It earste stik wie ‘Fjouwer rotten yn ‘e falle’. Mar der wie weinich jild en tiid, it wie lestich om in grut publyk te lûken”, licht Tine toe. Opvallend was dat in die tijd alleen maar mannen in de toneeluitvoeringen zaten. Zodra er een vrouwelijk rol was, ging een man verkleed als vrouw en speelde die rol.
Oersette yn it Frysk
In 1923 bestond It Heideblomke vijftig jaar. Er was wel een bestuur, maar weinig leden. Meester Knoppien was hoofdonderwijzer en was hét voorbeeld als het ging om het inspireren van jonge mensen. “Troch him krige de feriening wer in nij leven. Der kamen hieltyd mear aktieve leden by.” Op den duur sloot Janny zich ook aan bij de vereniging.
Ze vertaalde enkele in andere talen geschreven stukken naar het Fries. Tine: “Doe’t wy 125 jier bestiene, waard der efkes stilstien by it bysûndere stik ‘Ballingen’. It ferhaal gie oer Russen dy’t nei Frankryk flechten. Janny hat dat fan it Frânsk oerset yn it Frysk. In prachtige foarstelling mei in selsmakke dekôr fan Age Hartsuiker.” Omdat Janny een regie-opleiding had gevolgd, kon ze met haar kennis betere stukken schrijven.
Volgens Tine een echte professionele aanpak. “De ferdjipping yn it ferhaal fiele je en sjogge je deryn werom. En altyd mei in stikje humor, dat sprekt it publyk oan. En dêr dogge je it foar.” Ook de spelers haalden veel plezier uit deze stukken, omdat er uitdaging in zat.
Janny hield zich de afgelopen 25 jaar vooral bezig met de vertaling van toneelstukken en het jeugdtoneel, voor kinderen tussen 8 en 15 jaar. Ze wilde jonge mensen activeren door zelf stukken te schrijven en uit te voeren. De zogenoemde vrijdagmiddagsessies. Nynke: “Tante Jan die altyd fan dy ûntspanningsoefeningen. Om de jeugd oer de drompel te krijen. En se úteinlik skitterje te litten op it poadium. Nei ôfrin altyd efkes neiprate oer wat de folgjende kear better kin. Dat wie in hiele wichtige funksje.” In 2005 kreeg de vereniging een nieuwe regisseur.
Janny koopmans in een van haar glansrollen
Iepenloftspul
Eén keer in de drie jaar is in Jubbega een groot openluchtspel. Tine: “Janny wie al jong begûn als regisseur en bewurke ek dy stikken. Se soarge dat alles goed rûn en sy krige ek in soad help fan oare regisseurs.” In 2000 speelden alle vier toneelverenigingen het eerste openluchtspel ‘Folk sûnder oeren’ voor het jubileumfeest van Plaatselijk Belang Jubbega en Hoornsterzwaag. Hierbij was zang een belangrijk aspect om de uitvoering over te brengen op het publiek. Daaruit ontstond later het zangkoor ‘t Sjongfolk.
Het iepenloftspul ‘De Skepershûn’ was een katholiek stuk dat je volgens Tine in de gemeenschap van Jubbega misschien niet verwachtte. Toch werd het goed opgepikt en het maakte indruk. “Foaral by de âlderein. Foar harren wie it hiel werkenber.” Een openluchtspel dat ook veel indruk maakte bij Janny. Anne Jongsma won met zijn rol in dit stuk een Gouden Gurbe.
Janny’s inzet voor de toneelvereniging en haar werk als vertaler, regisseur en toneelspeelster werd in 2006 beloond met een koninklijke onderscheiding. Volgens Tine en Nynke dik verdiend. “Janny hat echt talint. Ze gie altyd hielendal yn har rol op. Ek tidens har allerlêste optreden wie sy de frou om wa’t it draaide.”
Met en voor elkaar
Momenteel telt It Heideblomke zo’n dertig leden. Twee keer per jaar is er een uitvoering. Ieder lid kan zich daarvoor aanmelden. Vaak krijgen acht tot tien spelers uiteindelijk een rol. Jubbega en Hoornsterzwaag tellen vier toneelverenigingen. Bijzonder is dat ze iedere drie jaar samen met ‘t Sjongfolk een iepenloftspul opvoeren. En dat is volgens Nynke elke keer weer een machtige tijd. “Sa moai om mei alle ferienings, mei-inoar wat gruts del te setten.”
Voor de toekomst hoopt de vereniging op meer jonge mensen. “Mei jeugdtoaniel is It Heideblomke, mar ek de oare ferienings, drok dwaande om dizze leeftiidskategorie oan de gong te krijen. Meidwaan oan it Iepenloftspul makket se ek entûsjast.” Volgens Janny is het goed dat kinderen en ouderen vaker gezamenlijk optreden. Tijdens de uitvoering van ‘Huize Treurwilg’, dat voor het dorpsfeest werd georganiseerd, bleek dat leeftijdsverschil niet uitmaakt. “It grutske gefoel fan in slagge útfiering dy’tst mei-inoar delset hast. It soarget foar bining mei dyn eigen doarp. En de gesellichheid stiet foarop.”
Jubileumfeest
Dat It Heideblomke 150 jaar bestaat was zaterdag reden voor een feest in It Pipegaeltsje in Hoornsterzwaag. Wethouder Hedwich Rinkes van gemeente Heerenveen, leden, oud-leden, Plaatselijk Belang en besturen van de zusterverenigingen in Jubbega waren uitgenodigd. In aanloop naar het jubileumfeest is een boekwerk gemaakt met informatie over gespeelde stukken en mooie weetjes van de afgelopen jaren. Janny Koopmans ontving het eerste exemplaar.
Janny krijgt het eerste exemplaar van het jubileumboek van het Heideblomke
