Buikpijn van Erik Dijkstra rond Jan Eisenga
GORREDIJK Hij is een van de aanstichters van de hernieuwde aandacht voor de April-meistakingen van 1943. Erik Dijkstra is medesamensteller van een boek en een documentaireserie. Donderdag was hij in Gorredijk bij de afsluiting van de expositie over de Melkstaking in Museum Opsterlân.
De emotie giert door de zaal als tv-maker Erik Dijkstra voorleest uit het mede door hem samengestelde boek ‘Staken op leven en dood’. Het boek begint met een door Dijkstra geschreven hoofdstuk over Jan Eisenga, de onderwijzer uit Gorredijk. Hij staat naast de iconische foto die van Eisenga is gemaakt net voordat een Duits vuurpeloton op 5 mei 1943 een einde aan zijn leven maakt.
Het verhaal, hoe vaak ook al verteld, blijft indruk maken. Ook zichtbaar op Dijkstra zelf. Vooraf vertelt hij dat Jan Eisenga de driedelige documentaire niet heeft gehaald. “Daar heb ik eigenlijk nog altijd buikpijn van. Maar de twee zonen van Eisenga leefden niet meer en we wilden graag verhalen vertellen met nog levende getuigen uit de eerste lijn. Bovendien moest de serie bestaan uit verhalen uit het hele land en we hadden al zoveel verhalen uit het noorden.”
Die foto
Als ‘goedmaker’ opent het bijbehorende boek met het verhaal van de onderwijzer. Het verhaal van die bijzondere foto. “Die foto raakt mij. Je voelt dat hij op weg is naar het einde. Het straalt iets uit. Hij moet het geweten hebben. Maar hij staat desondanks nog fier overeind. Hij stond voor zijn principes. Kom daar nu nog maar eens om.”
Maar het is volgens Dijkstra ook het verhaal van de gewone man die vindt dat hij iets moet doen. Eisenga voelde zich aangesproken. En hij besloot iets te doen. Door op te roepen tot een schoolstaking en zo aan te sluiten bij de Melkstaking die in Friesland ontstond. “En toch was het geen doordacht verzetsverhaal. Het was de gewone man die zei: tot hier en niet verder. Dat is eigenlijk het verhaal van de April-meistaking.” Het was volgens Dijkstra ook de staking van het platteland. Met versplinterde uitwassen, verdeeld over het hele land. “Met de serie en het boek hoop je dat je die versplinterde verhalen bij elkaar kunt brengen. Dat was best spannend. Maar het is wel gelukt om de vele lokale verhalen samen landelijk te maken. Het is ook wat we horen van nabestaanden. Dat ze het fijn vinden te voelen dat hun verhaal onderdeel van een totaal is.”
Herdenken
De April-meistakingen begonnen in Twente, de regio waar Erik Dijkstra opgroeide. “Maar ik kende het verhaal tot een paar jaar geleden niet. Herdenkingen waren er tot voor kort ook niet. Ik vind het zo mooi om te horen dat er in Gorredijk jaarlijks wordt stilgestaan bij het verhaal van Jan Eisenga. Dat is zo waardevol.”
Gedicht ‘maaie’
Het verhaal van Erik Dijkstra eindigt met het gedicht ‘Mei’, in januari 1943 door Eisenga geschreven. Over de periode van het jaar die hij zo mooi vond. De periode ook waarin een einde aan zijn leven werd gemaakt. Wethouder Libbe de Vries van de gemeente Opsterland las vervolgens hetzelfde gedicht voor in het Fries. Met een brok in de keel. “Waarom raakt mij dit zo? Onder andere omdat ik ook onderwijzer was. Wat zou ik gedaan hebben in die tijd, in die positie? Je dicht jezelf misschien nu een heldenrol toe, maar je weet het nooit.” Donderdag sloot de expositie over de Melkstaking in Museum Opsterlân. Een expositie die volgens museumcoördinator Wilma Couperus veel teweeg heeft gebracht. In 2024 komt er een vervolg met een theaterproductie over het leven van Jan Eisenga.
