Op zoek naar historische interieurpareltjes

Een mooi voorbeeld van bewaard gebleven bijzondere interieurelementen is te vinden in de bijzondere entree van de woning bij Jacob Poortenga en Maaike van der Velde in Terwispel: Amsterdamse School en fraai glas in lood. 

Ineens er ook die verrassing die een inventarisatie zo leuk maakt. Bouwhistoricus Nanne Talsma en kunsthistorica Nathalie Mantel hebben zich in het jarendertighuis aan De Streek in Terwispel al verwonderd over meerdere fraaie onderdelen. Zoals de glas-in-loodramen in de hal, de tegels, de vloer, de origineel afgewerkte kozijnen. 

“Wat zit daar achter die jassen?”, vraagt Nanne. Als Jacob Poortenga de kapstok leegmaakt, worden de ogen groter. “Dit heb ik zo nog nooit gezien.” In de hal van het huis zit een vaste, uit tegels opgebouwde, kapstok. De paraplubak heeft een metalen bodem. En de kleurrijke tegels passen helemaal bij de tegels die zich verder in de hal bevinden. “Heel bijzonder dit.”

De bijzondere kapstok en parapubak

Interieurelementen

Nathalie en Nanne inventariseren momenteel namens de Stichting Interieurs in Fryslân historische panden in de gemeente Opsterland. Bewoners van mogelijk interessante panden worden aangeschreven met het verzoek om de inventarisanten in de woning rond te laten kijken. Alles op vrijwillige basis. Vergelijkbare inventarisaties zijn in andere delen van de provincie al uitgevoerd. Nanne: “Zo hopen we een beeld te krijgen van de oude Friese interieurelementen. Voor wetenschappelijke doeleinden, maar we hopen natuurlijk ook dat we het bewustzijn over al dat fraais kunnen verhogen.”

Het project richt zich op de zogenaamde nagelvaste onderdelen, zoals vloeren, wanden, plafonds, trappen, kozijnen, deuren, schouwen, bedsteden en vaste kasten. “Zelfs in rijksmonumenten zijn dat geen beschermde elementen”, vertelt Nanne. “Daarom zijn ze extra kwetsbaar.”

Originele bouwtekening

Jacob Poortenga en Maaike van der Velde wonen sinds 2018 in het pand tegenover het café. Ze zijn pas de vierde eigenaren in bijna een eeuw tijd. Er is in het pand de afgelopen decennia best veel verbouwd en uitgebreid. De originele bouwtekening uit de jaren dertig geeft meer details prijs over de oorspronkelijke indeling. De suitedeuren tussen de originele voor- en achterkamer zijn bijvoorbeeld eerder al verdwenen. Jacob en Maaike bouwden een flink stuk bij het huis aan. “Mar de hal heart sa by it hûs, dat woene wy beslist bestean litte”, vertelt Jacob.

De woning, gebouwd door onderwijzer Cees Zijlstra, vertoont veel kenmerken van de Amsterdamse school, vertelt Nanne. “Je ziet het eigenlijk direct aan de afmetingen van de kozijnen in de voorpui met de glas-in-loodelementen in de bovenlichten. Dit is ook de eerste generatie huizen met aparte slaapkamers en een losse badkamer.”

Glas in lood

Een rondje door het huis brengt meer bijzondere elementen aan het licht. De trapleuning is speels versierd, ook op de bovenverdieping zijn nog glas-in-loodramen te zien. Een origineel rookkanaal loopt door de slaapkamer van de kinderen. En veel kozijnen zijn voorzien van fraaie rondgevormde architraven (deurlijsten). Nanne en Nathalie zijn ook geïnteresseerd in de ruime kelder. Maaike wijst hen in de hal nog op de bijzondere lamp. “Wij weten bijna zeker dat dit nog een originele lamp is die hier sinds de bouw hangt.”

De Stichting Interieurs in Fryslân probeert via de inventarisaties een goed beeld te krijgen van de aard en toestand van het Friese historische interieur. De foto’s en beschrijvingen worden opgeslagen in een beveiligde database. De waarderingscommissie beoordeelt ze onder andere op de cultuurhistorische waarde, de stroming, de stijl, de beeldwaarde, de detaillering (incl. bouwsporen) en de oorspronkelijkheid.

Lezing

Ap Timmermans is voorzitter van de Stichting Interieurs in Fryslân. In het kader van de Sa! Moanne fan it Erfskip geeft hij een lezing over de achtergronden van de inventarisatie van de interieurs, bijzondere vondsten en het belang van het behoud van dit kwetsbare erfgoed. 

Donderdag 30 november
Locatie: Het Lycklamahûs (Hoofdstraat 80) in Beetsterzwaag
Aanvang: 19.30 uur. Entree: 5 euro.