Sjoerd en Jan Luxwolda waren er snel uit
LUXWOUDE Ze hoefden niet lang na te denken, toen ze begin 19e eeuw een achternaam moesten aannemen. De broers Sjoerd en Jan en de kinderen van hun overleden broer Wisse gebruikten al langer de naam Luxwolda en wilden dat graag zo houden. Genealogieliefhebber Anne Hielke Lemstra legde zaterdag in Luxwoude uit waarom.
De in Lemmer opgegroeide Lemstra stamt niet af van een Luxwolda. “Mar ik ha der wol wat mei.” De connectie begint met Ynske Klases, de weduwe van de omstreeks 1799 overleden Sjoerd Sipkes Luxwolda. Zij trouwt in 1801 opnieuw, met Hylke Hylkes. En die komt wel voor in de stamboom van Anne Hielke. De naam Luxwolda maakte Lemstra nieuwsgierig. Inmiddels in hij al jaren bezig om de familie in kaart te brengen.
Zaterdagmiddag vertelde hij in het dorpshuis van Luxwoude over de resultaten. De bijeenkomst was georganiseerd ter gelegenheid van het 85-jarig bestaan van het Genealogysk Wurkferbân fan de Fryske Akademy. Vanwege het jubileum trekt het Wurkferbân de provincie in. “En as je it dan ha wolle oer it geslacht Luxwolda, dan is Lúkswâld fansels in foar de hân lizzend plak”, aldus voorzitter Gosse van der Plaats. In de zaal zaten ook enkele toehoorders met Luxwolda als achternaam.
Veel bezit
In de tijd van Napoleon werd het aannemen van een achternaam verplicht. Niet iedereen was daar even serieus mee bezig. Maar er waren ook mensen die al een achternaam gebruikten. Zo ook de broers Wisse Sipkes, Sjoerd Sipkes en Jan Sipkes Luxwolda. Zij gebruikten in hun naam ook nog, zoals gebruikelijk, de naam van hun vader Sipke. Deze familie was al langer bekend onder de naam Luxwolda, zo ontdekte Anne Hielke Lemstra in de archieven.
Wat daarbij hielp was het bezit van de familie. Want vroeger kon je alleen stemmen wanneer je bezit had. En dat komt goed naar voren in documenten. Al in de stemregisters van 1640 en 1698 bezat de familie stemdragende zathen. In 1728 bezat Luxwoude volgens Lemstra tien stemmen, waarvan zeven in het bezit van de familie Luxwolda. “Se hienen in grut diel fan it doarp yn hannen en it wie dan ek net frjemd dat sy harren Luxwolda neamden.”
Toch heeft Lemstra ook nog een andere verklaring over hoe de naam Luxwolda in de familie haar intrede deed. De grootvader van de drie broers noemde zich Wisse Sipckes Luixwolt. Zijn broer mr. Ynse Luixwolt (1676-1726) was schoolmeester en organist in Wirdum, ver van Luxwoude. “As men dan frege wêr’t hy wei kaam, sil hy wol sein ha ‘fan Luxwoude’. Sa gie it faker. Ik bin in Lemstra, myn famylje komt fan De Lemmer.” Anne Hielke is in dit vermoeden gesterkt doordat de vader van Wisse Sipckes en Ynse in de archieven terug is te vinden als Sipcke Wisses, zonder de vermelding Luixwolt.
Uit Tjalleberd
De familie had begin 18e eeuw veel bezittingen in Luxwoude, maar komt oorspronkelijk van iets verderop. Lemstra ontdekte in veel oudere stukken dat er vooral bezittingen waren in het nabijgelegen Tjalleberd. “It tocht dat dit in ferhaal wurde soe fan de 17e iuw, mar de âldste stikken dy’t ik fûn ha fan dizze famylje bin fan 1511.”
Rijke archieven
Wat volgt op het scherm is een hele reeks aan familieverbanden en verhalen. De genealogieliefhebbers in de zaal genieten. Lemstra wordt links en rechts aangevuld met extra informatie. “Ik ha in soad ynformaasje dy’t noch fierder útwurke wurde moat.”
Het verhaal maakt ook duidelijk dat Friesland beschikt over rijke archieven. Bovendien is het internet tegenwoordig een enorme bron van informatie. Iedereen die geïnteresseerd is in de eigen familiegeschiedenis kan online met enige inspanning zomaar teruggaan tot begin 19e eeuw. Maar wil je verder terug, dan komt het echte archiefonderzoek en speurwerk om de hoek. En dat is waar de leden van het Genealogysk Wurkferbân van smullen.
