Woensdag: de historie van veemarkten en veehandel

Week- en jaarmarkten

Misschien ontdaan van de charme van vroeger, maar de vrijdagse veemarkt in Leeuwarden speelt nog altijd een rol in de prijsvorming van het vee. In het verleden waren er meerdere grotere weekmarkten. Vaak op centraal gelegen en goed bereikbare plekken, zoals Sneek, Bolsward, Dokkum, Heerenveen en Wolvega. 

De veemarkt was een logistiek systeem dat na 1840 een expansie en een professionalisering doormaakte. Naast weekmarkten waren er in verschillende dorpen ook nog altijd de al veel oudere jaarmarkten. Zoals de Gordykster Merk in het voorjaar (eerste maandag in mei) en in het najaar (laatste maandag van oktober) en de Sweachster Merk; een combinatie van vee- en goederenmarkt, vaak in combinatie met een kermis.

 Arjen Dijkstra is een van de auteurs van het boek ‘Geschiedenis van de Veehandel en Veemarkten in Friesland’ (Noordboek, 375 pag; 39,90 euro). Hij vertelt tijdens de lezing over de infrastructuur, de logistiek en de sociale aspecten van de Friese veehandel. 

 Tine Bijstra, dochter van Jan Bleatekop - Sietse de Boer

Jan Bleatekop

De bekende veehandelaar Jan Jelles de Vries (1916-2010) uit Hoornsterzwaag stond in de omgeving beter bekend als Jan Bleatekop. Hij kwam overal, was altijd onderweg en zat vol verhalen. Op verzoek van zijn dochters zette hij zijn levensverhaal op papier. 

“As ik it lês, is it krekt as hear ik ús heit praten”, aldus dochter Tine Bijstra. Jan de Vries was volgens zijn dochter eigenzinnig, had een grote geldingsdrang en was in voor avontuur. Hij brak school af en begon in de roerige jaren dertig als zelfbenoemd veehandelaar. “Heit wie net bang, hy batste deryn. De feehannel siet yn syn bloed.” Hard werken en je verlies durven nemen, was zijn devies. 

In zijn levensverhaal ‘Door alle wateren gewassen’ beschrijft De Vries de handel in ‘gebruiksvee’ voor en tijdens de oorlog. Na de oorlog stort hij zich op het stamboekvee en breidt zijn netwerk zich uit van Luxemburg tot Saoedi-Arabië. Na 1970 verplaatst de handel zich naar onroerend goed en melkquota. 

Jan Bleatekop verdient grote bedragen, maar incasseert net zo makkelijk zijn verliezen. “Heit joech neat om jild. Wol om syn status as fertroud hannelsman. Wês earlik en bliuw nijsgjirrich, sei er altyd.” In het tweede deel van de lezing vertelt Tine Bijstra over haar vader en de veehandel. 

Datum: 7 december
Aanvang: 20.00 uur
Locatie: De Skâns in Gorredijk
Entree 5 euro