Het zakhorloge van Jacob Ruurd

Het geroezemoes tussen zijn tantes op familiebijeenkomsten mondde steevast uit in verhalen over Jacob Ruurd, de avontuurlijke broer van oerpake. Ruurd de Vries uit Terwispel luisterde als jongetje met rode wangen mee. “Jacob Ruurd wurke oan in spoardyk yn Súd-Afrika en is letter yn Amsterdam fermoarde. De muoikes tochten dat er ek homofyl wie.”
Ruurd de Vries is de chroniqueur van de familie. In zijn studeerkamer liggen de planken opgetast met mappen waarin hij de stambomen en de verhalen verzamelt. “Ik mei graach spitte yn de skiednis fan de famylje.” Die speelt zich voornamelijk af rond Hemrik, Ruurd volgde de lijn terug tot 1765. “It wie in typysk Opsterlânkse arbeidersfamylje. Us âldfaars bin hjir wierskynlik terjochtekaam om de Kompanjonsfeart út te graven.” Voorvader Jacob Ruurd, geboren in 1860, is het buitenbeentje van de honkvaste familie. “Hy koe in bytsje leare en hy wie in aventoerlik man.” Er rest niet veel van Jacob Ruurd. Een brief, een fotootje en het zilveren zakhorloge met de inscriptie: Opening Delagoabaai Spoorweg 1895. En de familieoverlevering dat oerpake en pake in 1897 naar Amsterdam reisden om zijn lijk te identificeren. Te weinig om een leven te reconstrueren. “Mar fansels makket syn ferhaal tige nijsgjirrich.”
Vast staat dat Jacob Ruurd begint als hulponderwijzer in Lippenhuizen, niet veel later bemachtigt hij een volwaardige aanstelling in het Noord-Hollandse Wijdenes. “Dêr komt in brief wei oan syn suster Aafke. Jacob Ruurd klaget: jim skriuwe noait. Hy is fan doel op besite te komme.” Ruurd vermoedt dat hij hiervoor de Lemmerboot vanuit Amsterdam heeft genomen. Heeft zijn voorvader in Amsterdam de feestelijke intocht van Boerenleider Paul Kruger meegemaakt? En raakte hij vervolgens in de ban van de strijd van de Boeren tegen de Engelsen in Zuid-Afrika?

Levensader

Jacob Ruurd beproeft in ieder geval zijn geluk in Zuid-Afrika. Wellicht eerst als onderwijzer, maar op zeker moment werkt hij mee aan de aanleg van de Delagoabaaispoorlijn waarvoor Kruger in Europa geld heeft opgehaald. “De Delagoaspoardyk wie in libbensader foar de Boeren. Sa krigen se tagong ta de Yndyske oseaan.” De Boerenrepubliek Transvaal ligt namelijk omsloten door land en in het zuiden hebben de Engelsen de havens in handen. De spoorlijn verbindt de hoofdstad Pretoria met de Delagoabaai in Mozambique, tegenwoordig de Maputobaai.
De functie van Jacob Ruurd bij de aanleg is niet duidelijk. Maar kennelijk was zijn rol niet onbelangrijk, in 1895 bij de opening ontvangt hij als dank het zilveren zakhorloge. Op internet ontdekte Ruurd dat er eigenlijk een officieel document bij hoort. “Presented to dignitaries, stiet derop. Jacob Ruurd moat dus in soarte fan pommerant west ha. Wa wit hat hy it horloazje wol út hannen fan Kruger sels krigen.”
[caption id="attachment_24280" align="alignnone" width="900"] .[/caption]

Vermoord

In 1897 keert Jacob Ruurd terug naar Nederland. Misschien om de toenemende spanningen tussen de Boeren en de Engelsen te ontlopen. Niet veel later leidt de Tweede Boerenoorlog tot de definitieve overwinning van de Engelsen. Maar dat nieuws krijgt Jacob Ruurd nooit mee. Eind augustus overlijdt hij op 36-jarige leeftijd in het Amsterdamse Binnengasthuis, als gevolg van een misdrijf. “Hy wie bot tatakele, mar in rôfmoard hat it wierskynlik net west. Oars wie it horloazje wol ferdwûn.”

Het museum van de gewone man

Iedereen heeft wel een voorwerp met een bijzonder verhaal, een voorwerp dat je nooit zou willen missen. Dat kan van alles zijn. Sa! maakt een serie over deze voorwerpen en deze verhalen. Heeft u ook een mooi verhaal bij een voorwerp, laat het ons dan weten. Mail naar redactie@sa24.nl of bel met 06 - 5247 1013. Dan tekenen wij uw verhaal op en geven het een plekje in ons museum van de gewone man.