Udo weet nog precies wat hij achttien jaar geleden dacht toen Lenneke het huisje op de hoek kocht: “Zeker zo’n Amsterdamse die hier af en toe vakantie komt vieren.” Vandaag de dag behoort import-Lenneke tot de oude garde. “Zo zie je hoe het kan verkeren. Misschien maak ik me nog wel het meest druk om het karakterbehoud van De Ulesprong.”
Een ‘sprong’ is van oudsher een plek waar twee waterwegen bij elkaar komen. In de zeventiende eeuw duidde De Ulesprong de knik aan waar het Langerak samenkwam met het Nije Djip. De naam is waarschijnlijk afkomstig van skûtsjeschippers, van vaste bewoners was destijds nog geen sprake. Bewoning kwam pas in 1854 op gang met de aanleg van het Van Teijenssluisje en de bouw van de bijbehorende café/sluis/winkelboerderij. Niet lang daarna draaiden poldermolens de veenafgravingen rond De Ulesprong droog en ontstond er geleidelijk aan iets van een buurtschap. Nog altijd in de oksel van twee waterwegen, al werd het gedempte Langerak smaller. De buurtschap maakt ook op land een ‘sprong’: de ene poot van de vork leidt naar het fietserspontje bij de molenstomp, de andere naar de caféboerderij die er nog precies hetzelfde uitziet als anderhalve eeuw geleden. Eigenaar Frieda van den Berg drijft er tegenwoordig haar theeschenkerij. Binnen om de stamtafel schuiven op verzoek van Sa! nog drie inwoners aan om over De Ulesprong te praten: hobbyboer en zaadveredelaar Udo Dam, vogelonderzoeker Romke Kleefstra en Lenneke Büller, projectleider van het naburige veenweidegebied Aldeboarn/De Deelen.
Geen van de vier is ‘hikke en tein’ op De Ulesprong. “Sûnt buorfrou Anneke ferhúze is, binne der gjin oarspronklike bewenners mear”, aldus Udo. Ofschoon uit Tijnje komt hij er zelf nog het dichtst bij. “As bern wie ik hjir altyd. Ik holp pake mei de skiep of boarte op de buorkerij van Roel en Anneke.” Op zijn tiende verhuisde Udo daadwerkelijk naar De Ulesprong. “It wie in úthoeke, mar in libjende en gesellige úthoeke, minsken wiene op elkoar oanwiisd. Dat feroare stadichoan mei it tanimmende autobesit.” Frieda vond De Ulesprong nog altijd een achterafbuurtje toen ze er midden jaren tachtig neerstreek. “Maar wat een uitzicht, dat had je in westen niet meer. Ik ben opgegroeid op een eiland in de Kagerplassen en hier vond ik het landschap van mijn jeugd terug. Mijn man kon er niet tegen, maar ik wilde niet meer weg, dus dat liep uit op een scheiding. Maar ik heb er nooit spijt van gehad.”
De sociale huurders geven De Ulesprong kleur, vindt Romke. Zo pikte hij in het verleden menigmaal zijn oude buurman op als die weer eens ergens in een berm zijn roes lag uit te slapen. Maar het kan ook te ver gaan. “It hûs op de hoeke stiet al njoggen jier leech, de hierder hat der noch gjin nacht sliept.” Wel autowrakken en allerhande rommel in de tuin. Frieda knikt, ze heeft de huurder er weleens op aangesproken. “Maar het is geen man waar mee te praten valt, hij duwde me zo het erf af.” Romke: “En wenningkorporaasje Elkien docht der neat oan, dy hat gjin boadskip oan ús.”
Hoe verder dan? Nu heeft De Ulesprong nog zijn ijsclub, kaartclub, de buurtbarbecue, de nieuwjaarsstamppot, voor corona was er nog een iepenloftspul. Steevast bij Frieda, de caféboerderij blijft het vanzelfsprekende middelpunt van de buurt. Maar er komt een moment dat de boerderij in andere handen overgaat. Udo ziet het somber in: “As Frieda weifalt, dan is it dien.” Lenneke geeft niet zo makkelijk op. “Er moet iemand te vinden zijn die de waarde van deze plek, van deze omgeving blijft zien. Dat is naast de vrijheid toch wat ons en nieuwkomers aan De Ulesprong bindt. Al is de rust en het simpele bestaan van voorheen verdwenen.” Voor Romke ligt de waarde van De Ulesprong toch vooral buitenuit in de aangrenzende natuurpolders. “De rykdom oan greidefûgels en ynsekten is grut yn De Warren en De Ripen, dy tichtheit sjochst nergens yn Fryslân. Ferline wike seach ik samar in purperreiger hjir oan de sleatkant, dêr helje ik myn energzy út.”
De vier vrijbuiters koesteren hun uithoek. ‘Er wonen geen mensen op De Ulesprong’, heeft Frieda ooit eens een Rabobankdirecteur horen zeggen. “Ik zou de man nog weleens willen horen.”
De Sa! Turftour is wekelijks te volgen in de krant, de opnames en interviews onderweg zijn te zien via deze site.
(de artikelen worden dagelijks online aangevuld)
Beelden van de tocht zijn vanaf vrijdag 2 juli te zien op www.sa24.nl. Met onderweg gesprekken met boeken- en natuurman Steven Sterk over De Deelen, de vrijwilligers van it Damshûs in Nij Beets, verffabrikant Emile Stuy in Terwispel en terrasbezoekers in het centrum van Gorredijk.
Een ‘sprong’ is van oudsher een plek waar twee waterwegen bij elkaar komen. In de zeventiende eeuw duidde De Ulesprong de knik aan waar het Langerak samenkwam met het Nije Djip. De naam is waarschijnlijk afkomstig van skûtsjeschippers, van vaste bewoners was destijds nog geen sprake. Bewoning kwam pas in 1854 op gang met de aanleg van het Van Teijenssluisje en de bouw van de bijbehorende café/sluis/winkelboerderij. Niet lang daarna draaiden poldermolens de veenafgravingen rond De Ulesprong droog en ontstond er geleidelijk aan iets van een buurtschap. Nog altijd in de oksel van twee waterwegen, al werd het gedempte Langerak smaller. De buurtschap maakt ook op land een ‘sprong’: de ene poot van de vork leidt naar het fietserspontje bij de molenstomp, de andere naar de caféboerderij die er nog precies hetzelfde uitziet als anderhalve eeuw geleden. Eigenaar Frieda van den Berg drijft er tegenwoordig haar theeschenkerij. Binnen om de stamtafel schuiven op verzoek van Sa! nog drie inwoners aan om over De Ulesprong te praten: hobbyboer en zaadveredelaar Udo Dam, vogelonderzoeker Romke Kleefstra en Lenneke Büller, projectleider van het naburige veenweidegebied Aldeboarn/De Deelen.
Geen van de vier is ‘hikke en tein’ op De Ulesprong. “Sûnt buorfrou Anneke ferhúze is, binne der gjin oarspronklike bewenners mear”, aldus Udo. Ofschoon uit Tijnje komt hij er zelf nog het dichtst bij. “As bern wie ik hjir altyd. Ik holp pake mei de skiep of boarte op de buorkerij van Roel en Anneke.” Op zijn tiende verhuisde Udo daadwerkelijk naar De Ulesprong. “It wie in úthoeke, mar in libjende en gesellige úthoeke, minsken wiene op elkoar oanwiisd. Dat feroare stadichoan mei it tanimmende autobesit.” Frieda vond De Ulesprong nog altijd een achterafbuurtje toen ze er midden jaren tachtig neerstreek. “Maar wat een uitzicht, dat had je in westen niet meer. Ik ben opgegroeid op een eiland in de Kagerplassen en hier vond ik het landschap van mijn jeugd terug. Mijn man kon er niet tegen, maar ik wilde niet meer weg, dus dat liep uit op een scheiding. Maar ik heb er nooit spijt van gehad.”
Wildkamperen
De Amsterdamse Lenneke ontdekte De Ulesprong per toeval tijdens een fietstocht. “Er overkwam me eenzelfde gevoel als bij wildkamperen, een eigen plek in de natuur. En er stond zomaar een huisje te koop. We waren direct door het terrein verkocht, we keken niets eens goed naar het huis.” Dat de buurt haar eerst met argusogen bekeek, snapt Lenneke. “Aan een westerling die maar af en toe haar neus laat zien heb je natuurlijk niks. Maar dat kwam goed.” Relatieve nieuwkomer Romke had tien jaar geleden het geluk dat hij een van de zes corporatiehuisjes kon huren. “Oan de earme tak fan De Ulesprong”, grapt hij. “In fûgelundersiker fertsjinnet fansels net safolle.” Als jonge vogelaar zwierf Romke al door het natuurrijke gebied waar hij nu vanuit de woonkamer op uitkijkt. “Troch De Warren en De Ripen ha ik besletten fan myn hobby myn berop te meitsjen.”De sociale huurders geven De Ulesprong kleur, vindt Romke. Zo pikte hij in het verleden menigmaal zijn oude buurman op als die weer eens ergens in een berm zijn roes lag uit te slapen. Maar het kan ook te ver gaan. “It hûs op de hoeke stiet al njoggen jier leech, de hierder hat der noch gjin nacht sliept.” Wel autowrakken en allerhande rommel in de tuin. Frieda knikt, ze heeft de huurder er weleens op aangesproken. “Maar het is geen man waar mee te praten valt, hij duwde me zo het erf af.” Romke: “En wenningkorporaasje Elkien docht der neat oan, dy hat gjin boadskip oan ús.”
Waarde
Aan de ‘rijke tak’ van De Ulesprong, het stukje waar Lenneke en Udo wonen, speelt de toegenomen individualisering op een andere manier. De oude import ziet dat de nieuwe import de erven aanpakt en dan is het maar afwachten wat het wordt. Onvermijdelijk een teken van de tijd, meent Udo. “Sjochst it oan de huzeprizen, wy wenje daalk yn in rike enklave.” Lenneke wil daar nog niet aan: “Als ik straks tussen allemaal aangeharkte eilandjes kom te zitten, ben ik weg.”Hoe verder dan? Nu heeft De Ulesprong nog zijn ijsclub, kaartclub, de buurtbarbecue, de nieuwjaarsstamppot, voor corona was er nog een iepenloftspul. Steevast bij Frieda, de caféboerderij blijft het vanzelfsprekende middelpunt van de buurt. Maar er komt een moment dat de boerderij in andere handen overgaat. Udo ziet het somber in: “As Frieda weifalt, dan is it dien.” Lenneke geeft niet zo makkelijk op. “Er moet iemand te vinden zijn die de waarde van deze plek, van deze omgeving blijft zien. Dat is naast de vrijheid toch wat ons en nieuwkomers aan De Ulesprong bindt. Al is de rust en het simpele bestaan van voorheen verdwenen.” Voor Romke ligt de waarde van De Ulesprong toch vooral buitenuit in de aangrenzende natuurpolders. “De rykdom oan greidefûgels en ynsekten is grut yn De Warren en De Ripen, dy tichtheit sjochst nergens yn Fryslân. Ferline wike seach ik samar in purperreiger hjir oan de sleatkant, dêr helje ik myn energzy út.”
De vier vrijbuiters koesteren hun uithoek. ‘Er wonen geen mensen op De Ulesprong’, heeft Frieda ooit eens een Rabobankdirecteur horen zeggen. “Ik zou de man nog weleens willen horen.”
De Sa! Turftour
Sa! vaart deze zomer met de Tjerk Hiddes over een groot deel van de Turfroute. Van De Deelen bij Gersloot tot aan Mildam in De Tjonger. Onderweg ontmoeten we bijzondere mensen, spreken we ondernemers en genieten we vanaf het water van het prachtige landschap.De Sa! Turftour is wekelijks te volgen in de krant, de opnames en interviews onderweg zijn te zien via deze site.
Etappe 1: De Deelen – Gorredijk
In de eerste etappe varen we van De Deelen bij Gersloot naar Gorredijk. Met in de krant artikelen over De Tjerk Hiddes Het Tripgemaal in Gersloot Beleefboerderij De Deelen in Tijnje Buurtschap de Ulesprong bij Tijnje Café Spaltenbrêge in Terwispel(de artikelen worden dagelijks online aangevuld)
Beelden van de tocht zijn vanaf vrijdag 2 juli te zien op www.sa24.nl. Met onderweg gesprekken met boeken- en natuurman Steven Sterk over De Deelen, de vrijwilligers van it Damshûs in Nij Beets, verffabrikant Emile Stuy in Terwispel en terrasbezoekers in het centrum van Gorredijk.
