Veel agrarische ondernemers in Zuidoost-Friesland nemen gerichte maatregelen om de leefomgeving van kwetsbare dieren en planten te verbeteren. Zo werken ze aan het behoud of terugkeer van vogels, insecten en amfibieën in de regio. Binnen Agrarisch Natuurbeheer Zuidoost-Friesland (ELAN) is er keuze uit vijf pakketten agrarisch natuurbeheer, specifiek gericht op bijzondere leefgebieden: droge dooradering, natte dooradering, open grasland, categorie water en open akkerland. Twee ondernemers vertellen over hun motivatie en ervaringen.
Natuurgebied de Merskenheide ligt midden in hun areaal grasland en het Koningsdiep stroomt hemelsbreed op nog geen zevenhonderd meter van de boerderij. Oog voor de natuur is voor maatschap Rohaan dan ook vanzelfsprekend. “Wij zien dagelijks dat natuur en landbouw goed samengaan.”
Siegerswoude De familie Rohaan deed al aan agrarisch natuurbeheer voordat ELAN de pakketten introduceerde. “Wij zagen de toenemende vraag vanuit de maatschappij, daar willen we ons niet voor afsluiten. Maar het is ook een gevoelskwestie”, legt Wilmar Rohaan uit. “We willen met de maatschappelijke stroom meegaan, dat is ook een van de redenen dat wij onze koeien weiden.”
Het programma natte dooradering richt zich op het waternetwerk zoals sloten, poelen en plasdrasgebieden. Deelnemers maken jaarlijks maar 50 tot 80 procent van de sloten schoon, ze houden langs sloten een mestvrije zone van vijf meter aan en de laatste twee meter langs de sloot maaien ze niet voor 15 juni. De boeren krijgen een vergoeding van duizend euro per hectare als compensatie voor de verminderde grasopbrengst in deze stroken. “Dat is een schadeloosstelling waarmee de kosten gedekt zijn. Maar het is geen beloning, er zit geen verdienvermogen in. We moeten het met melken verdienen.”
De zuivelindustrie springt ook in op de maatschappelijke vraag naar duurzame zuivel. De maatschap Rohaan levert onder het keurmerk PlanetProof de melk aan zuivelcoöperatie Campina, die daar twee cent per liter extra voor betaalt. “Een mooi bedrag, maar daar moeten we ook veel extra’s voor doen. Agrarisch natuurbeheer is daar maar een klein onderdeel van.”
Wilmar vindt het agrarisch natuurbeheer goed inpasbaar in de bedrijfsvoering. “De negentig hectare bij ons bedrijf bestaat voor het grootste deel uit een huiskavel waar we de koeien ook weiden. Daarnaast zijn er veldkavels, losse percelen in de omgeving, waarvan we zes hectare inzetten voor de natte en droge dooradering.” Weiden en natte dooradering kan volgens Wilmar wel samengaan, maar dan is het wel goed oppassen. “Je ziet na een paar jaar duidelijk meer plantensoorten in de slootranden. Maar daarmee stijgt ook de kans op voor het vee schadelijke soorten, zoals het giftige jakobskruiskruid. Gelukkig mogen we dat pleksgewijs bestrijden.”
Wilmar ziet dagelijks dat landbouw en natuur goed kunnen samengaan. “We zijn goede buren van de natuur. Er moet heel wat gebeuren wil ik stoppen met agrarisch natuurbeheer.”
Lippenhuizen Om de bij de ruilverkaveling gewenste grotere percelen te kunnen realiseren, sneuvelden er bestaande boomwallen. “Mar der binne mear oanplante as dat der kapt binne”, vertelt melkveehouder Ton van den Bosch. “It is dus sawol foar de natoer as de lânbou better wurden.”
Nadat de familie Van den Bosch in 1985 verhuisde naar een bestaande boerderij tussen Lippenhuizen en Jubbega, konden ze kiezen tussen verschillende vormen van natuurbeheer. “Der waard ús doe wol in woarst foarholden oer fergoedingen, mar dy kamen pas in jier as seis lyn doe’t ELAN mei de pakketten kaam. Wy ha doe fuort yntekene.”
Op het bedrijf met 270 koeien en 130 hectare onderhoudt Van den Bosch in het kader van de droge dooradering nu circa vijf kilometer houtwal. In het verleden is ook een poel van circa tweeduizend vierkante meter gegraven. In ruil voor een vergoeding werkt Van den Bosch nu volgens een vastgesteld onderhoudsplan. “It leit fêst. Dat is goed foar it sprieden fan it wurk. Boppedat is der mear wissichheid dat it ûnderhâld ek echt plakfynt.”
In de praktijk betekent het dat de boomsingels eens in de zes à zeven jaar worden gesnoeid en uitgedund. Iedere vijftien tot twintig jaar volgt volledige kap van de elzensingels. Ton begrijpt dat dit bij het publiek soms vragen oplevert. “It liket hiel rigoureus, mar it is wol nedich. Sa hâlde je de beamwâlen fitaal.” In minder vitale boomwallen krijgen ongewenste soorten zoals de Amerikaanse vogelkers veel meer kans, legt hij uit. De vergoeding die de boeren voor het onderhoud krijgen, is volgens Ton kostendekkend. Hij versnippert het snoeihout zelf, voor eigen gebruik en voor afzet bij particulieren in de buurt. “De beamwâlen hearre by it lânskip, dat is myn motivaasje om deroan mei te dwaan.”
Het onderhoud van de landschapselementen is succesvol. Vogelliefhebber Ton ziet veel meer vogels en vogelsoorten dan in het verleden. Was hij eerder al blij met één buizerdnest, nu telt hij er vier en op het bedrijf nestelt ook een uil. “Der sit yn de beamwâlen genôch fretten foar de rôffûgels.” Zoals altijd heeft de medaille meerdere kanten. De boomwallen bieden ook bescherming aan andere predatoren, het aantal weidevogels is dan ook drastisch verminderd. Een complex probleem, oordeelt Ton, die erkent dat er ook een relatie is met de moderne landbouw. Hij wijst ook op de vele dassen in de regio. Een perceel van de familie Van den Bosch biedt onderdak aan een van de grootste dassenburchten in de provincie. De beschermde diersoort zonder natuurlijke vijanden stroopt alle eendennesten af, ziet Ton. Bovendien moeten de veehouders jaarlijks honderden door dassen veroorzaakte gaten stoppen en opnieuw inzaaien.
Siegerswoude De familie Rohaan deed al aan agrarisch natuurbeheer voordat ELAN de pakketten introduceerde. “Wij zagen de toenemende vraag vanuit de maatschappij, daar willen we ons niet voor afsluiten. Maar het is ook een gevoelskwestie”, legt Wilmar Rohaan uit. “We willen met de maatschappelijke stroom meegaan, dat is ook een van de redenen dat wij onze koeien weiden.”
Het programma natte dooradering richt zich op het waternetwerk zoals sloten, poelen en plasdrasgebieden. Deelnemers maken jaarlijks maar 50 tot 80 procent van de sloten schoon, ze houden langs sloten een mestvrije zone van vijf meter aan en de laatste twee meter langs de sloot maaien ze niet voor 15 juni. De boeren krijgen een vergoeding van duizend euro per hectare als compensatie voor de verminderde grasopbrengst in deze stroken. “Dat is een schadeloosstelling waarmee de kosten gedekt zijn. Maar het is geen beloning, er zit geen verdienvermogen in. We moeten het met melken verdienen.”
De zuivelindustrie springt ook in op de maatschappelijke vraag naar duurzame zuivel. De maatschap Rohaan levert onder het keurmerk PlanetProof de melk aan zuivelcoöperatie Campina, die daar twee cent per liter extra voor betaalt. “Een mooi bedrag, maar daar moeten we ook veel extra’s voor doen. Agrarisch natuurbeheer is daar maar een klein onderdeel van.”
Wilmar vindt het agrarisch natuurbeheer goed inpasbaar in de bedrijfsvoering. “De negentig hectare bij ons bedrijf bestaat voor het grootste deel uit een huiskavel waar we de koeien ook weiden. Daarnaast zijn er veldkavels, losse percelen in de omgeving, waarvan we zes hectare inzetten voor de natte en droge dooradering.” Weiden en natte dooradering kan volgens Wilmar wel samengaan, maar dan is het wel goed oppassen. “Je ziet na een paar jaar duidelijk meer plantensoorten in de slootranden. Maar daarmee stijgt ook de kans op voor het vee schadelijke soorten, zoals het giftige jakobskruiskruid. Gelukkig mogen we dat pleksgewijs bestrijden.”
Wilmar ziet dagelijks dat landbouw en natuur goed kunnen samengaan. “We zijn goede buren van de natuur. Er moet heel wat gebeuren wil ik stoppen met agrarisch natuurbeheer.”
Ton van den Bosch uit Lippenhuizen Kap elzensingels is nodig
Het coulisselandschap terugbrengen. Dat was midden jaren tachtig een van de doelstellingen van de ruilverkaveling in de omgeving van Lippenhuizen. De familie Van den Bosch onderhoudt op hun melkveebedrijf aan de Tjalling Harkeswei circa vijf kilometer aan houtwallen.Lippenhuizen Om de bij de ruilverkaveling gewenste grotere percelen te kunnen realiseren, sneuvelden er bestaande boomwallen. “Mar der binne mear oanplante as dat der kapt binne”, vertelt melkveehouder Ton van den Bosch. “It is dus sawol foar de natoer as de lânbou better wurden.”
Nadat de familie Van den Bosch in 1985 verhuisde naar een bestaande boerderij tussen Lippenhuizen en Jubbega, konden ze kiezen tussen verschillende vormen van natuurbeheer. “Der waard ús doe wol in woarst foarholden oer fergoedingen, mar dy kamen pas in jier as seis lyn doe’t ELAN mei de pakketten kaam. Wy ha doe fuort yntekene.”
Op het bedrijf met 270 koeien en 130 hectare onderhoudt Van den Bosch in het kader van de droge dooradering nu circa vijf kilometer houtwal. In het verleden is ook een poel van circa tweeduizend vierkante meter gegraven. In ruil voor een vergoeding werkt Van den Bosch nu volgens een vastgesteld onderhoudsplan. “It leit fêst. Dat is goed foar it sprieden fan it wurk. Boppedat is der mear wissichheid dat it ûnderhâld ek echt plakfynt.”
In de praktijk betekent het dat de boomsingels eens in de zes à zeven jaar worden gesnoeid en uitgedund. Iedere vijftien tot twintig jaar volgt volledige kap van de elzensingels. Ton begrijpt dat dit bij het publiek soms vragen oplevert. “It liket hiel rigoureus, mar it is wol nedich. Sa hâlde je de beamwâlen fitaal.” In minder vitale boomwallen krijgen ongewenste soorten zoals de Amerikaanse vogelkers veel meer kans, legt hij uit. De vergoeding die de boeren voor het onderhoud krijgen, is volgens Ton kostendekkend. Hij versnippert het snoeihout zelf, voor eigen gebruik en voor afzet bij particulieren in de buurt. “De beamwâlen hearre by it lânskip, dat is myn motivaasje om deroan mei te dwaan.”
Het onderhoud van de landschapselementen is succesvol. Vogelliefhebber Ton ziet veel meer vogels en vogelsoorten dan in het verleden. Was hij eerder al blij met één buizerdnest, nu telt hij er vier en op het bedrijf nestelt ook een uil. “Der sit yn de beamwâlen genôch fretten foar de rôffûgels.” Zoals altijd heeft de medaille meerdere kanten. De boomwallen bieden ook bescherming aan andere predatoren, het aantal weidevogels is dan ook drastisch verminderd. Een complex probleem, oordeelt Ton, die erkent dat er ook een relatie is met de moderne landbouw. Hij wijst ook op de vele dassen in de regio. Een perceel van de familie Van den Bosch biedt onderdak aan een van de grootste dassenburchten in de provincie. De beschermde diersoort zonder natuurlijke vijanden stroopt alle eendennesten af, ziet Ton. Bovendien moeten de veehouders jaarlijks honderden door dassen veroorzaakte gaten stoppen en opnieuw inzaaien.
