Voorlezen, eigenlijk kan iedereen het wel. Maar boeiend en belevend voorlezen aan ouderen en dementerenden, daar komt net iets meer bij kijken. Bibliotheken Zuidoost Fryslân en ZuidOostZorg organiseerden daarom een workshop voor voorleesvrijwilligers.
Voorlezen aan ouderen is vooral interactief werken, benadrukt Elke van der Kley van de bibliotheek. Maar hoe doe je dat? “We benaderen voorlezen op een compleet andere manier. Dat houdt in dat je vooral heel veel met de mensen praat. Voorlezen is een middel om in gesprek te komen.” Het juiste verhaal brengt herinneringen tot leven en activeert ouderen om daarover te vertellen.
Een goed voorleesverhaal is niet al te ingewikkeld, liefst kort en zonder te lange zinnen en te veel persoonswisselingen. “Het is goed om bekende locaties te gebruiken en te kijken of je kunt aansluiten op de beleefwereld. Bij dementerenden is met name het langetermijngeheugen nog heel goed. Het is ook goed om bij een herkenbaar verhaal associaties te leggen met de zintuigen.” Als voorbeeld noemt Elke de roos die ze in haar eigen tuin plantte. “Oma had vroeger zo’n roos. De geur geeft het gevoel van vroeger, van oma. Zo sterk zijn zintuigen.”
Die beleefmomenten werken heel goed, weet welzijnscoach Akkie Heidstra van Voltawerk in Gorredijk. “Wij werken met beleefboxen eigenlijk op dezelfde manier. Met name bij dementerenden kun je dan mooi teruggrijpen op herinneringen.” Elke vult aan: “In een vorige workshop heb ik een verhaal voorgelezen over de zomer. Ik had aardbeien mee en een geluidje van een zingende merel. Om in het gevoel van het verhaal te komen.”
Ook de deelnemers aan de workshop krijgen zo’n beleefverhaal voorgeschoteld; ditmaal leest Elke een winterverhaal voor. De cursisten krijgen een geel vel papier waarop ze hun ideeën voor aankleding van het verhaal mogen schrijven. Die ideeën zijn er genoeg en variëren van fotomateriaal met bekende schaatsers van weleer tot snert en kunstsneeuw. “En hoe hield je jezelf vroeger warm?”, vraagt Elke. Met kranten onder je kleren, weet cursist Aaltje Beenen. Met haar 75 jaar heeft ze nog goed op het netvlies hoe dat vroeger thuis ging. Nog een tip van Elke: neem een geurbrandertje mee met bijvoorbeeld dennengeur rond de kerst. “En niet vergeten: er zijn allerlei liedjes over de winter. En natuurlijk veel om te proeven.”
Op de tafels is een collectie voorleesboeken uitgestald, bijvoorbeeld ‘Ik weet nog goed’. Bij elk verhaal staan afbeeldingen, maar ook ideeën voor gespreksonderwerpen en wat je erbij kunt doen. Ook online is er veel informatie te vinden, bijvoorbeeld op seniorplaza.nl. “De site is erop gericht om herinneringen op te halen en staat barstensvol liedjes, gedichten, foto’s, filmpjes en verhalen, allemaal gericht op ouderen.”
Begin vorig jaar startte ZuidOostZorg samen met de bibliotheek het voorlezen aan ouderen. Aanleiding voor dit project was eerdere samenwerking met de bibliotheek in Ooststellingwerf, vertelt Corrie de Vries, vrijwilligerscoach ZuidOostZorg Opsterland/Dongeradeel. “Dêr ha we ek soks dien. Twa kollega’s dy’t beide bot fan lêzen hâlde, fregen harren ôf hoe’st dat dan letter dochst ast âlder bist en miskien sels net mear goed lêze kinst. Sy ha dêroer doe kontakt socht mei de bibleteek.” Zo is nu ook het idee ontstaan om workshops aan te bieden aan vrijwilligers en medewerkers van ZuidOostZorg-locaties De Miente en Voltawerk.
In De Miente te Gorredijk is al sinds jaar en dag een voorleesgroep, weet ze. Bij Voltawerk is het nog niet structureel, wel wordt incidenteel voorgelezen tijdens themaweken of uit de krant. Voor beide locaties geldt: boeken en tijdschriften kunnen worden aangereikt door de bibliotheek.
Hilly Teunissen ‘Minsken komme foar de gesellichheid’
Hilly Teunissen is voorleesvrijwilliger in De Miente. Samen met Aaltje Prins en Ankie van der Heide leest zij een groep bewoners om de week een uurtje voor. “De minsken komme foaral foar de gesellichheid, net omdat se sels net (mear) lêze kinne.” De vrijwilligers zoeken de verhalen uit, meestal in het Frysk, bewoners dragen ook zelf ideeën aan. “Op fersyk fan in bewenner ha we lêstendeis it boek oer in hûntsje foarlêzen en it boek oer Moarke de kat. Dêr dogge we dan wat langer oer.” Vaak zijn het kortere verhalen. “Net te lang, net te dreech”. En soms is zo’n kort verhaal aanleiding tot een lang gesprek. Voor boeken en verhalen fietst Hilly regelmatig langs de mini-boekenkastjes die particulieren her en der in het dorp hebben neergezet. “En ik gean rommelmerken del.” Ze lezen ook voor uit tijdschriften. “Mar dan wol út âldere blêden, want de nijsten ha de measten al lêzen.” Straks, als haar kleinkinderen wat minder tijd vergen, wil Hilly misschien ook voorleesvrijwilliger worden op Voltawerk waar ze nu al om de week ontbijtvrijwillliger is.
Aaltje Beenen ‘Net weilein foar dizze groep’
Aaltje Beenen helpt als vrijwilliger wekelijks bij activiteiten in Voltawerk. “Earder wie ik frijwilliger yn ien húskeamer. Foarlêzen mei dy groep sjoch ik net foar my, foar harren is it jammer genôch net weilein. Miskien soe it wol ien op ien kinne.” Soms kun je nog maar heel weinig betekenen voor bewoners van het kleinschalige zorgcentrum, vertelt ze. “We wurkje wol mei beleefkaartsjes en spultsjes en dêr prate we dan oer, it komt op itselde del as wat se hjir fertelle. Faak bin it mar hiele lytse dinkjes, mar dat is ek goed.” Ze doet aan de workshop mee om te ontdekken of er nog dingen zijn die ze niet weet. “Ik begryp no dat der in foarlêsgroep yn De Miente is, hiel oars as hjir.” Ze is een drukbezet vrijwilliger, gaat ook voor de Wmo op huisbezoek. “Soms ha ik noch wol tiid, dan soe ik my ynsette kinne foar foarlêzen.” Met de activiteitenbegeleider gaat ze overleggen over hoe dit in te vullen is. Er zijn genoeg bewoners voor wie het voorlezen wel heel fijn is, vult Akkie Heidstra aan.
Aanmelden als vrijwilliger kan bij vrijwilligerscoach Corrie de Vries: 06-23461672 of c.devries@zuidoostzorg.nl.
Voorlezen aan ouderen is vooral interactief werken, benadrukt Elke van der Kley van de bibliotheek. Maar hoe doe je dat? “We benaderen voorlezen op een compleet andere manier. Dat houdt in dat je vooral heel veel met de mensen praat. Voorlezen is een middel om in gesprek te komen.” Het juiste verhaal brengt herinneringen tot leven en activeert ouderen om daarover te vertellen.
Een goed voorleesverhaal is niet al te ingewikkeld, liefst kort en zonder te lange zinnen en te veel persoonswisselingen. “Het is goed om bekende locaties te gebruiken en te kijken of je kunt aansluiten op de beleefwereld. Bij dementerenden is met name het langetermijngeheugen nog heel goed. Het is ook goed om bij een herkenbaar verhaal associaties te leggen met de zintuigen.” Als voorbeeld noemt Elke de roos die ze in haar eigen tuin plantte. “Oma had vroeger zo’n roos. De geur geeft het gevoel van vroeger, van oma. Zo sterk zijn zintuigen.”
Die beleefmomenten werken heel goed, weet welzijnscoach Akkie Heidstra van Voltawerk in Gorredijk. “Wij werken met beleefboxen eigenlijk op dezelfde manier. Met name bij dementerenden kun je dan mooi teruggrijpen op herinneringen.” Elke vult aan: “In een vorige workshop heb ik een verhaal voorgelezen over de zomer. Ik had aardbeien mee en een geluidje van een zingende merel. Om in het gevoel van het verhaal te komen.”
Ook de deelnemers aan de workshop krijgen zo’n beleefverhaal voorgeschoteld; ditmaal leest Elke een winterverhaal voor. De cursisten krijgen een geel vel papier waarop ze hun ideeën voor aankleding van het verhaal mogen schrijven. Die ideeën zijn er genoeg en variëren van fotomateriaal met bekende schaatsers van weleer tot snert en kunstsneeuw. “En hoe hield je jezelf vroeger warm?”, vraagt Elke. Met kranten onder je kleren, weet cursist Aaltje Beenen. Met haar 75 jaar heeft ze nog goed op het netvlies hoe dat vroeger thuis ging. Nog een tip van Elke: neem een geurbrandertje mee met bijvoorbeeld dennengeur rond de kerst. “En niet vergeten: er zijn allerlei liedjes over de winter. En natuurlijk veel om te proeven.”
Op de tafels is een collectie voorleesboeken uitgestald, bijvoorbeeld ‘Ik weet nog goed’. Bij elk verhaal staan afbeeldingen, maar ook ideeën voor gespreksonderwerpen en wat je erbij kunt doen. Ook online is er veel informatie te vinden, bijvoorbeeld op seniorplaza.nl. “De site is erop gericht om herinneringen op te halen en staat barstensvol liedjes, gedichten, foto’s, filmpjes en verhalen, allemaal gericht op ouderen.”
Begin vorig jaar startte ZuidOostZorg samen met de bibliotheek het voorlezen aan ouderen. Aanleiding voor dit project was eerdere samenwerking met de bibliotheek in Ooststellingwerf, vertelt Corrie de Vries, vrijwilligerscoach ZuidOostZorg Opsterland/Dongeradeel. “Dêr ha we ek soks dien. Twa kollega’s dy’t beide bot fan lêzen hâlde, fregen harren ôf hoe’st dat dan letter dochst ast âlder bist en miskien sels net mear goed lêze kinst. Sy ha dêroer doe kontakt socht mei de bibleteek.” Zo is nu ook het idee ontstaan om workshops aan te bieden aan vrijwilligers en medewerkers van ZuidOostZorg-locaties De Miente en Voltawerk.
In De Miente te Gorredijk is al sinds jaar en dag een voorleesgroep, weet ze. Bij Voltawerk is het nog niet structureel, wel wordt incidenteel voorgelezen tijdens themaweken of uit de krant. Voor beide locaties geldt: boeken en tijdschriften kunnen worden aangereikt door de bibliotheek.
Hilly Teunissen ‘Minsken komme foar de gesellichheid’
Hilly Teunissen is voorleesvrijwilliger in De Miente. Samen met Aaltje Prins en Ankie van der Heide leest zij een groep bewoners om de week een uurtje voor. “De minsken komme foaral foar de gesellichheid, net omdat se sels net (mear) lêze kinne.” De vrijwilligers zoeken de verhalen uit, meestal in het Frysk, bewoners dragen ook zelf ideeën aan. “Op fersyk fan in bewenner ha we lêstendeis it boek oer in hûntsje foarlêzen en it boek oer Moarke de kat. Dêr dogge we dan wat langer oer.” Vaak zijn het kortere verhalen. “Net te lang, net te dreech”. En soms is zo’n kort verhaal aanleiding tot een lang gesprek. Voor boeken en verhalen fietst Hilly regelmatig langs de mini-boekenkastjes die particulieren her en der in het dorp hebben neergezet. “En ik gean rommelmerken del.” Ze lezen ook voor uit tijdschriften. “Mar dan wol út âldere blêden, want de nijsten ha de measten al lêzen.” Straks, als haar kleinkinderen wat minder tijd vergen, wil Hilly misschien ook voorleesvrijwilliger worden op Voltawerk waar ze nu al om de week ontbijtvrijwillliger is.
Aaltje Beenen ‘Net weilein foar dizze groep’
Aaltje Beenen helpt als vrijwilliger wekelijks bij activiteiten in Voltawerk. “Earder wie ik frijwilliger yn ien húskeamer. Foarlêzen mei dy groep sjoch ik net foar my, foar harren is it jammer genôch net weilein. Miskien soe it wol ien op ien kinne.” Soms kun je nog maar heel weinig betekenen voor bewoners van het kleinschalige zorgcentrum, vertelt ze. “We wurkje wol mei beleefkaartsjes en spultsjes en dêr prate we dan oer, it komt op itselde del as wat se hjir fertelle. Faak bin it mar hiele lytse dinkjes, mar dat is ek goed.” Ze doet aan de workshop mee om te ontdekken of er nog dingen zijn die ze niet weet. “Ik begryp no dat der in foarlêsgroep yn De Miente is, hiel oars as hjir.” Ze is een drukbezet vrijwilliger, gaat ook voor de Wmo op huisbezoek. “Soms ha ik noch wol tiid, dan soe ik my ynsette kinne foar foarlêzen.” Met de activiteitenbegeleider gaat ze overleggen over hoe dit in te vullen is. Er zijn genoeg bewoners voor wie het voorlezen wel heel fijn is, vult Akkie Heidstra aan.
Aanmelden als vrijwilliger kan bij vrijwilligerscoach Corrie de Vries: 06-23461672 of c.devries@zuidoostzorg.nl.
