Museum Opsterlân krijgt nieuwe unieke positie
GORREDIJK - Landbouwmachines of andere voorwerpen die gebruikt werden op het land, handgereedschap voor het veensteken, melkbussen, watertonnen, schaatsen en veel aardewerk en steengoed. Maar ook een grote verzameling rookwaar zoals oude pijpen, lucifersdoosjes en tabaksvellen.
Museum Opsterlân moet het allemaal kwijt. Dat is het gevolg van een nieuwe weg die het streekmuseum in Gorredijk inslaat, vertelt Leonie Castelein, projectleider bij het museum. Het museum richt zich op twee hoofdthema’s: ‘arm en rijk’ en ‘oorlog’.
Museum Opsterlân vertelt unieke verhalen. Over het DNA van de streek, de mensen die er hebben gewoond en over de rijke geschiedenis van het gebied. En daarom moet het museum blijven bestaan. Dat vindt de gemeente Opsterland ook. Om die reden financiert zij een project met aandacht voor zowel de verduurzaming van het monumentale pand, waarin het museum is gevestigd, als voor de herpositionering van het museum binnen de regio Zuidoost-Friesland.
Moderniseringsslag
“Daar zijn we natuurlijk heel blij mee. Zo kunnen we een moderniseringsslag maken, kan het museum van nóg meer toegevoegde waarde zijn voor de omgeving en zorgen we voor meer toerisme”, zegt Leonie Castelein. Die herpositionering stond al langer op het wensenlijstje van het museum. In de directe omgeving van Gorredijk vertellen namelijk nog vier andere musea over de geschiedenis van dezelfde regio. “Dan is het wel van belang dat je een unieke positie inneemt en dat doen we nu onvoldoende”, licht Leonie toe.
Om die herpositionering in gang te zetten schakelde de gemeente het adviesbureau Raadsaam Erfgoedprojecten in. Na gesprekken met het bestuur en de gemeente om de wensen en behoeftes te inventariseren, komen zij tot de conclusie dat het museum moet worden onderverdeeld in twee hoofdthema’s: ‘arm en rijk’ en ‘oorlog’. Hieronder kunnen alle verhalen uit deze streek worden verteld. Leonie Castelein: “Verhalen over de adel, de grootgrondbezitters, de turfarbeiders, het ontstaan van de Compagnonsfeart, de Joodse geschiedenis, Jan Eisinga, de synagoge die ooit in Gorredijk stond, het Joodse meisje Esther dat hier naar school ging en ga zo maar door. De vaste tentoonstellingen en educatieve programma’s voor de scholen vallen straks allemaal onder een van deze thema’s. Maar de tijdelijke tentoonstellingen blijven ook gewoon bestaan, hoor. We moeten natuurlijk wel actueel blijven.”
Om het plan te verwezenlijken is er geen grote verbouwing nodig. Wél worden er her en der aanpassingen gedaan om de tentoonstellingen zo goed mogelijk aan het publiek te kunnen presenteren, zegt Leonie. “Daarbij is het interactiever maken van de exposities een belangrijke verandering.” De eerste grote tijdelijke tentoonstelling met het thema ‘oorlog’ staat gepland voor eind maart volgend jaar, met tachtig jaar bevrijding als thema.
‘Ontzamelen’ is nodig
Nu de thema’s bekend zijn moet het museum eraan geloven: er moet ‘ontzameld’ worden. De hele collectie wordt onder de loep genomen. Per item wordt bepaald of het een plek in het nieuwe museum krijgt. Leonie: “Het gaat niet alleen om de spullen die het publiek nu in het museum ziet, ook alles in ons depot op de zolder van het museum gaan we bekijken.” In dat depot liggen zo’n vijfduizend stukken. “Om zo’n grote hoeveelheid spullen te beoordelen in relatief korte tijd is het van belang dat je kritisch bent. Maar ook dat je de kennis hebt om het kaf van het koren te scheiden. En dat met nuance en efficiëntie weet te doen.”
Samen met collectiebeheerder Marieke Langhout heeft Leonie een eerste selectie gemaakt. Per object beoordelen ze of het een aanvulling is op de collectie zoals ze die in de nieuwe vorm willen presenteren. Leonie: “We hebben bijna alles in de handen gehad, bekeken en afgestoft.” Tot slot wordt elk stuk voor een goede documentatie gefotografeerd. Dat laatste is ook direct voor de digitalisering van de collectie een goede zet. “Dan kan het publiek straks thuis online onze collectie bekijken”, legt Leonie uit.
Elders onderbrengen
Het museum zoekt een geschikte andere plek voor de spullen die nog in goede staat zijn, maar die het museum zelf niet meer kan gebruiken. Leonie: “We zoeken dan bijvoorbeeld een museum waar het stuk wél past. Lukt het op deze manier niet het item kwijt te raken, dan mag het niet zomaar weg. Daarvoor zijn strenge procedures waaraan het museum zich moet houden. De gemeente Opsterland en Museum Federatie Friesland hebben hierin een belangrijke rol.”
De spullen die het museum kan onderbrengen in de nieuwe opzet liggen tijdelijk opgeslagen in Theater De Skâns. Voor de onbruikbare, door houtworm of roest beschadigde objecten en onvolledige spullen was het snel duidelijk. “Dat kon weg, daar waren we het gelukkig over eens”, lacht Leonie.
Trouwe steun vrijwilligers
Al jaren kan het museum rekenen op de steun van trouwe vrijwilligers, momenteel zo’n 25. “Een van de vrijwilligers is zelfs al meer dan vijftig jaar bij het museum betrokken,” vertelt Leonie trots. Jelle Hofstra is sinds twee jaar vrijwilliger bij het museum. “Ik ben nog maar net bij de club, maar ik haal er veel plezier uit”, vertelt hij. “Vooral door betrokken te worden bij deze nieuwe ontwikkelingen.”
Leonie Castelein is meer dan blij met deze grote club vrijwilligers, al kunnen er volgens haar nog altijd meer bij. Nieuwe enthousiaste vrijwilligers zijn dan ook altijd welkom. “Een museum kan niet draaien zonder vrijwilligers. De klus waar we op dit moment mee bezig zijn zou helemaal onhaalbaar zijn zonder onze vrijwilligers.”
Samenwerking met andere musea
Ze kijkt uit naar de toekomst van Museum Opsterlân. Naast de verduurzaming en de herpositionering richt het museum zich de komende tijd meer op de samenwerkingen met andere musea en organisaties uit de omgeving. Leonie: “Een mooi voorbeeld is de duo-expositie over Jan Loman die we in samenwerking met Historisch Beetsterzwaag hebben opgezet. Deze tentoonstelling is enorm goed bezocht.”
Nieuwe touchtafels
Het is nog niet duidelijk wanneer het nieuwe concept in het museum is te zien. De voorbereidingen vinden achter de schermen plaats en ondertussen is het museum gewoon open. Zin om deze nieuwe slag te maken is er in elk geval volop. “Er zijn de laatste tijd al zoveel innovatieve en leuke ideeën ontstaan. We hebben bijvoorbeeld al nieuwe touchtafels besteld. Dan gaat het nieuwe concept voor bezoekers echt leven. We kunnen niet wachten om ons nieuwe concept straks aan iedereen te laten zien.”
Door: Nynke de Vos
