Blijvende indrukken van Jan Loman
BEETSTERZWAAG Jan Loman wordt vaak direct verbonden aan het iconische door hem ontworpen logo van de Waddenvereniging. Exposities in Beetsterzwaag en Gorredijk laten deze zomer zien dat zijn werk veel uitgebreider is. “Loman vernieuwde zichzelf voortdurend. Altijd op zoek naar het minimale om zich uit te drukken.”
De kracht van het logo van de Waddenvereniging blijkt misschien nog wel het meest uit het feit dat het na zestig jaar nog steeds wordt gebruikt. “In het werk van Jan Loman gaat het om de essentie”, aldus burgemeester en kunstliefhebber Andries Bouwman zaterdag bij de opening van de expositie in Beetsterzwaag. “Ruimte voor ballast is er niet.” De kracht van het werk is daarom ook niet aan tijd gebonden. De buitenexpositie in de overtuin van het Lycklamahûs bij de Tropische Kas geeft in vijf priëlen een helder beeld van het leven en werk van Jan Loman (1918-2006).
De opzet van deze laagdrempelige buitenexposities is inmiddels een beproefd concept. Loman werd voorgegaan door vergelijkbare exposities rond Tinco Lycklama à Nijeholt, de schilderijenverzameling van de familie Van Lynden en Jeanne Bieruma Oosting. Met iedere keer kunst, historie en Beetsterzwaag als rode draden.
Veel werk
“Ook dit keer heeft de aankondiging van de expositie weer veel losgemaakt”, vertelt coördinator Heleen Verhage. “Het blijkt dat veel mensen werk van Jan Loman bezitten. Niet zelden zit er bij het werk ook een bijzonder verhaal.” Bij restaurant Prins Heerlijck hangen deze zomer bijvoorbeeld de zes zeefdrukken van de Waddenserie (1987). “Ze waren al in hun bezit en zijn nu van zolder gehaald.” Ook de gemeente Opsterland heeft enkele eigen werken van Loman prominent in het gemeentehuis opgehangen.
Jan Loman, geboren in Bolsward, groeide op in Gorredijk. Hij zat op de MULO, nadat hij zijn lagereschooltijd doorbracht in wat nu Museum Opsterlân is. Ook het museum wijdt dit jaar een expositie aan Loman. “Er is zoveel materiaal voorhanden, het was best een uitdaging om hier een expositie van samen te stellen”, aldus samensteller Leonie Castelein. “Ook in het samenstellen moet ik de kracht van het weglaten hanteren, net als Loman dat in zijn werk deed.”
Minimaal
De expositie benadrukt hoe Loman zich liet inspireren door de natuur en de wereld om hem heen. Er hangen bijvoorbeeld vijftien niet eerder vertoonde schetsen uit 1959. Castelein: “Hij kon goed tekenen en schetsen. Je ziet dat hij al zoekende is om met minimale lijnen toch te laten zien wat hij wil laten zien. Hij is hier al best abstract bezig.” Vlakverdelingen hadden ook al vroeg Lomans belangstelling; in 1935 raakte hij bij een bezoek aan Den Haag onder de indruk van het werk van Piet Mondriaan. In het dagelijks leven werkte Loman lang bij het Kadaster, waar hij zich onder andere met ruilverkavelingen bezighield.
Volgens Castelein laten beide exposities goed zien hoe Loman altijd nieuwsgierig bleef. Hij volgde de ontwikkelingen in de kunst op de voet en bleef zelf ook experimenteren met nieuwe inzichten. “Altijd door er weer een vleugje Loman aan toe te voegen.” Mooi voorbeeld van die ontwikkeling zijn de haiku’s, een Japanse dichtvorm met drie regels. De eerste regel telt vijf, de tweede regel zeven en de derde regel weer vijf lettergrepen. Verhage: “We hebben in het land diverse tegels teruggevonden met haiku’s van Loman, er ligt er zelfs één in Noorwegen. Het is een dichtvorm die dwingt om met weinig woorden je boodschap te vertellen. Dat minimale dat hij steeds zocht.”
Actief in Beetsterzwaag
Loman verhuisde in 1963 naar Beetsterzwaag. Binnen een half jaar organiseerde hij hier al een expositie met werk van onder andere Appel, Heyboer, Chagall, Zadkine. “Maar Loman nam ook zitting in de Culturele Raad van de gemeente Opsterland als aanjager van allerlei initiatieven”, vertelt Verhage. “Ook adviseerde hij de gemeente Opsterland over kunst- aankopen en inrichting van de openbare ruimte.
Exposities
De expositie ‘Jan Loman, veelzijdig kunstenaar’ in Overtuin van het Ly- cklamahûs (Hoofdstraat 80) in Beetsterzwaag is tot en met 30 september dagelijks geopend van 8.00 tot 20.00 uur. Entree: gratis.
historischbeetsterzwaag.nl
De expositie ‘Door de ogen van Jan Loman’ in Museum Opsterlân loopt tot en met 18 augustus en is te zien van dinsdag tot en met zaterdag van 13.00 tot 17.00 uur. museumopsterlan.nl
De exposities worden georganiseerd door Stichting Historisch Beetsterzwaag, Cultbee en Museum Opsterlân.
Extra activiteiten rond Jan Loman
Met gids Bert Looper: Op 21 juli en 18 augustus is Bert Looper gids bij de tentoonstelling in museum Opsterlân (13.00-17.00 uur).
Lezing Bert Looper: Bert Looper houdt op 4 juli (19.30 uur) een lezing over de wilde jaren van Opsterland, over kunst en kunstenaars in de jaren 60 en 70, met Loman als uitgangspunt. Friese kunstenaars ontdekten destijds Opsterland, het leidde tot verrassende nieuwe initiatieven. Aanmelden: museumopsterlan.nl
Lezing Fred Wagemans: Kunsthistoricus en Loman-kenner Fred Wagemans vertelt op 25 juli (19.30 uur) over de kunsthistorische betekenis van het werk van Loman. Is het vernieuwend, en zo ja waarom? Dit in relatie tot kunst uit de regio en daarbuiten.
Locatie: Lycklamahûs (Hoofdstraat 80 Beetsterzwaag). Aanmelden via historischbeetsterzwaag.nl.
Lomanwandeling: Lengte 2,6 km (circa 45 minuten), langs kunstwerken van Loman en door de Jan Lomanleane in Beetsterzwaag. Routebeschrijving verkrijgbaar bij Tropische Kas, het Toeristisch Informatiepunt (Hoofdstraat 36) en op historischbeetsterzwaag.nl
Rondleidingen met gids: Op 8 juni, 13 juli en 10 augustus (14.00 uur) leiden gidsen bezoekers langs kunst van Loman in de openbare ruimte van Beetsterzwaag. Start: ingang Tropische Kas. Aanmelden is niet nodig. Deelname: 5 euro (contant).
Kunstweekend 6 en 7 juli: Expositie tijdens Kunstweekend Beetsterzwaag met kunstwerken van Loman, filmbeelden en inbreng uit particuliere collecties. Op zondagmiddag korte lezingen. Gratis toegang. Locatie: het Armenhuis, Hoofdstraat 79.
Workshops rond Loman
Papier scheppen: Graficus Siska Bos houdt van het ambacht papier scheppen. In de workshops laat ze het proces van papier maken zien. Deelnemers gaan aan de slag met de creatieve mogelijkheden van papierpulp. Op 13 juni (13.30 uur) papier scheppen. Op 18 juli en 8 augustus (13.30 uur) papier scheppen en patroon maken. Aanmelden voor de workshops kan via museumopsterlan.nl
Haiku workshop: Op 10 juli (14.00 uur) geeft neerlandica en haikuliefhebber Marijke Heijloo een workshop over haiku’s, waarbij de deelnemers na een introductie zelf aan de slag gaan met deze dichtvorm. Locatie: Tropische Kas. Aanmelden kan via historischbeetsterzwaag.nl
