INTERVIEW | Gert van der Nol filmt ‘Renovatie’ in Gorredijk, een bijzondere film over autisme
GORREDIJK - Op meerdere locatie in Gorredijk zijn de afgelopen weken scènes opgenomen voor de speelfilm ‘Renovatie’. Geen grootschalige, inhoudsloze Hollywood-productie, maar een film met een boodschap. “Met deze film willen we een signaal afgeven om over autisme te praten", zegt filmmaker Gert van der Nol.
Centraal in de film staat Kevin, een jongen met autisme. Kevin woont zelfstandig en kan zich prima redden. Zolang hij maar niet teveel prikkels krijgt. Als er plotseling enkele mannen van de woningbouwcorporatie op de stoep staan om zijn badkamer te verbouwen, wordt het Kevin allemaal even teveel. En waarom komt hij steeds die drie vrouwen met regenjassen en hoofddoekjes tegen? Nog meer prikkels...
Een paar keer over
Het is een stille zondagochtend in december. In De Skâns worden voorbereidingen getroffen voor de opnames van een aantal filmscènes. Het zaaltje dat een paar keer per week dienst doet als plek voor het afnemen van bloed, is voor de filmset nu omgetoverd tot huisartspraktijk. Jelte van der Tuin uit Heerenveen, die de rol van Kevin speelt, heeft zelf ook een lichte vorm van autisme. “Met deze acteur werken is voor mij als regisseur daarom ook een extra uitdaging”, zegt Gert van der Nol. In de filmscène komt Kevin langs voor een maandelijks gesprek met de huisarts. “Denk aan je ademhaling als je angstaanvallen hebt en ga eens wandelen in het bos”, krijgt Kevin als goede raad mee. Dan doet de huisarts nog een vervelende mededeling, Kevin verlaat vervolgens in paniek de praktijk. Regisseur Gert van der Nol en zijn cameraman bekijken het tafereel kritisch en geven korte, duidelijke aanwijzingen, waarna de scène nog een paar keer opgenomen wordt. De huisarts moet wat meer tijd nemen voor het opnemen van de bloeddruk. “Kevin, jij moet iets sneller reageren. Doe het nóg maar een keer.”
Kevin (Jelte van der Tuin) zit met zijn rode transistorradio in de wachtkamer van zijn huisarts
In totaal zijn zeven acteurs en meerdere figuranten betrokken bij de opnames in Gorredijk. In De Skâns, maar ook in de Groene Long en in een supermarkt. Verder is er nog een aparte scène bij een bushalte in de buurt van Leeuwarden. Opvallend aan de film is verder dat het in zwart-wit wordt opgenomen. Alleen een rood radiootje komt steeds terug in de donkere en lichte kleuren van de film.
Krantenartikel
Van der Nol is niet alleen regisseur, hij heeft ook het script en het scenario geschreven. Het idee voor de film ontstond toen Gert een paar jaar geleden een krantenartikel las over een man met autisme die enkele maanden dood lag in zijn Amsterdamse woning. Het liep mis met hem, omdat de man blijkbaar niet meer in staat was om te communiceren met allerlei instanties. Van der Nol wil met de film een signaal afgeven aan de maatschappij; hij wil autisme beter bespreekbaar maken.
Toneel is heel anders dan film
Stephanie Linstra uit Gorredijk is samen met Henk Mulder, ook woonachtig in Gorredijk, producent van deze bijzondere film. Linstra is ook verantwoordelijk voor de PR. Wanneer ‘Renovatie’ klaar is, wordt de film vertoond in De Skâns en andere locaties in de regio, weet Linstra. Wellicht volgen er ook nog filmvoorstellingen elders in het land. Stephanie Linstra: “We benaderen instanties of verenigingen om een thema-avond te organiseren, waarbij de film getoond wordt en waarna besproken kan worden hoe we mensen met autisme beter kunnen laten functioneren in de maatschappij.”
Eindelijk uit koelkast
De film staat al enkele jaren in de steigers, maar de plannen werden liefst drie keer in de wielen gereden door corona. Nu is het idee weer uit de koelkast gehaald, er is een herstart met een nieuwe cast. Gert van der Nol werkt het liefst met acteurs zonder of met weinig ervaring. Ook geen toneelspelers. Van der Nol: “Toneel is heel anders dan een film. Op toneel worden emoties uitvergroot, omdat iedereen in de zaal het moet kunnen zien. Acteurs zonder ervaring kan ik nog kneden.”
Drie dames duiken overal op waar Kevin is
Gert van der Nol woont in Harderwijk, waar hij in een ver verleden Henk Mulder leerde kennen, die daar bij een toneelgezelschap speelde. Henk Mulder werkte tot aan zijn pensioen jarenlang bij De Skâns. Gorredijk en De Skâns waren dan ook logische filmlocaties, meent Van de Nol. “Via het netwerk van Henk kunnen we makkelijk allerlei dingen regelen. Hier in Friesland gaat dat het wat soepeler dan in de rest van het land.”
Stokstijf stilzitten
‘s Middags vormt de foyer van De Skâns het decor voor het opnemen van de volgende scène Figuranten zitten aan tafels en aan de bar, terwijl Kevin binnenkomt om even een broodje te eten en wat te drinken. Met zijn meegebrachte zakdoekjes maakt hij het bestek nauwkeurig schoon. Het rietje voor het drinken haalt hij uit zijn eigen tas. “Niet in de lens kijken, Jelte”, oppert Gert vanachter de camera. Jelte glimlacht en haalt even zijn schouders op: “Waar moet ik dan kijken?”
De dames en het systeem zijn overal
In de scène spelen drie dames in regenjassen en getooid met strakke hoofddoeken een eigenaardige rol. Kevin komt ze voortdurend en op de onmogelijkste plekken tegen. Wanneer hij zich omdraait zitten ze nu plotseling aan de bar. Alle figuranten krijgen de opdracht om stokstijf te blijven zitten als de dames razendsnel op de barkrukken kruipen en even later weer ongemerkt verdwijnen. Alleen Kevin heeft ze in een glimp gezien. Het is een lastige scène, waarbij Gert het acteertalent van Jelte aanspreekt. “Je moet laten zien dat je verbaasd bent dat die vrouwen daar ineens zitten. Nog een keer omkijken en dan zijn ze weer weg. Daarna loop je panisch naar buiten. Zullen we het nog een keer doen?”
Gert van der Nol en medeproducent Henk Mulder kijken ‘live’ mee bij de opnamen
De drie dames met hoofddoekjes en in lange regenjassen duiken overal in de film op. Kevin ziet ze in het bos, bij de huisarts, op straat en in het restaurant. Ze duiken overal op waar Kevin is. Volgen ze hem? Het is intrigerend. Gert geeft aan dat de film meerdere lagen heeft en legt uit wat de functie van de dames is: “Die dames zijn een metafoor voor ‘het systeem’. De dames en het systeem zijn overal.”
Jeugdtheaterschool
Hoofdrolspeler Jelte van der Tuin zit nog op de middelbare school, maar gaat daarnaast ook nog naar de jeugdtheaterschool. Hij heeft dus wel enige ervaring met acteren. Toch is een film anders, zo is zijn ervaring. “Bij toneel kijk je in de zaal, maar bij film sta je voor een camera. Als voorbereiding heb ik veel gekeken naar een tv-programma, waarin een man met autisme voorkomt. Ook kreeg ik het advies om zoveel mogelijk mezelf te spelen.”
De scène in de foyer was lastig, maar andere scènes waren volgens Jelte nog moeilijker voor hem. “Het oproepen van kwaadheid vond ik het lastigst. Het leukste aan film vind ik dat je kunt zien wat je doet.”
Tekst en foto’s Remco Hofman
