Van hoogdravende voordrachten tot boertige kluchten. Bij reciteercollege De Harmonie in Hemrik brachten ze het in de afgelopen 150 jaar allemaal. En de toekomst ziet er nog zonnig uit. “Salang as minsken bereid binne te repetearjen, spylje wy. Publyk is der altyd wol.”
De klucht ‘Wa’t A seit’ is nog geen tien minuten onderweg of de fles Brons jenever komt al op tafel. Het zetten van verse thee duurt Omke Jehannes (Brand Jan de Haan) en lapkekeapman Salomon van Gelder (Chris Seinstra) te lang. De ‘romer’ zit sneller vol. Wat dat betreft is er in 150 jaar niet zo heel veel veranderd.
Op 9 februari 1868 kwamen de notabelen van Hemrik, onder leiding van A. van der Sluis Pzn., bijeen voor de oprichting van een toneelvereniging. Het kwam er echter niet van. ‘De offers aan de god Bacchus waren te groot’, zo vermeldt het bewaard gebleven notulenboek. En dus kwamen de mannen een week later opnieuw bij elkaar voor de officiële oprichting van wat toneelvereniging De Uitvlucht ging heten. “In tapaslike namme”, vindt bestuurslid Sipke Nijboer. “Men wie efkes út de deistige beslommeringen wei, miskyn wie it ek wol in moai ferlechje om in buorrel te nimmen.” Achteraf was het de heren toch wat te gewoontjes. Een jaar na de oprichting veranderde men de naam in Reciteercollege De Harmonie. Een gezelschap op niveau dat elkaar eens in de drie of vier weken bezighield met voordrachten en spreekbeurten. Wie zijn beurt weigerde kreeg een gulden boete, wie moest spreken en te laat kwam betaalde twee kwartjes boete; voor overige laatkomers was dat een kwartje.
“It wie bloedserieus”, zo las bestuurslid en speler Appie van der Veen in de notulenboeken. “It moast dúdlik wêze en men mocht net te snel prate. Nei ôfrin waard de foardracht troch de oaren besprutsen.” Het gezelschap bestond aanvankelijk uit negen heren; vrouwen waren de eerste decennia niet welkom. De voertaal in de voordrachten was het Nederlands. Nijboer: “Der wiene net folle Fryske teksten foarhannen. Boppedat wie it Nederlânsk de taal fan de beskaving.”
Al aan het eind van de 19e eeuw hadden de voordrachten langzaam maar zeker plaats gemaakt voor toneel. Met jaarlijks twee voorstellingen: een voor ongehuwden en een voor gehuwden. De thuisbasis van De Harmonie veranderde in al die tijd ook een aantal keren. Café Hoekstra maakte plaats voor ‘t Koetshuis en toen dat werd gesloten, weken de Hemriker toneelspelers in de jaren zeventig jarenlang uit naar Hotel Restaurant Van der Zee in Gorredijk. De komst van De Bining in 1983 betekende een terugkeer naar eigen dorp.
Toch heeft de toneelvereniging in Hemrik, net als in zoveel andere dorpen, moeite om spelers te vinden. “Wy hoeve gjin audysje te hâlden”, schetst Appie van der Veen. “Wy moatte ús earder de blierren op de tonge prate om de ploech byelkoar te krijen. Ek foar dit jier hienen wy in hiele list mei minsken dy’t earst wol woene. Doe’t ik oan it beljen rekke, koste it noch muoite om de acht spilers byelkoar te krijen. Twa kear yn ‘e wike repetearje is foar folle minsken dochs in beswier, mar 40 repetysjes binne wol nedich.”
Over publieke belangstelling heeft De Harmonie geen klagen. De uitvoering in eigen dorp kan altijd rekenen op 150 tot 160 man publiek. Nijboer: “Wy wikselje de stikken altyd wat ôf. Dat bringt fariaasje en dan kinne minsken ek net sa maklik fergelykje. Mar it publyk hat it leafst in klucht, der moat al folop lake wurde. Dat is miskyn ek wol de kearn fan doarpstoaniel, dat men doarpsgenoaten yn in oare rol sjocht.”
De klucht ‘Wa’t A seit’ is nog geen tien minuten onderweg of de fles Brons jenever komt al op tafel. Het zetten van verse thee duurt Omke Jehannes (Brand Jan de Haan) en lapkekeapman Salomon van Gelder (Chris Seinstra) te lang. De ‘romer’ zit sneller vol. Wat dat betreft is er in 150 jaar niet zo heel veel veranderd.
Op 9 februari 1868 kwamen de notabelen van Hemrik, onder leiding van A. van der Sluis Pzn., bijeen voor de oprichting van een toneelvereniging. Het kwam er echter niet van. ‘De offers aan de god Bacchus waren te groot’, zo vermeldt het bewaard gebleven notulenboek. En dus kwamen de mannen een week later opnieuw bij elkaar voor de officiële oprichting van wat toneelvereniging De Uitvlucht ging heten. “In tapaslike namme”, vindt bestuurslid Sipke Nijboer. “Men wie efkes út de deistige beslommeringen wei, miskyn wie it ek wol in moai ferlechje om in buorrel te nimmen.” Achteraf was het de heren toch wat te gewoontjes. Een jaar na de oprichting veranderde men de naam in Reciteercollege De Harmonie. Een gezelschap op niveau dat elkaar eens in de drie of vier weken bezighield met voordrachten en spreekbeurten. Wie zijn beurt weigerde kreeg een gulden boete, wie moest spreken en te laat kwam betaalde twee kwartjes boete; voor overige laatkomers was dat een kwartje.
“It wie bloedserieus”, zo las bestuurslid en speler Appie van der Veen in de notulenboeken. “It moast dúdlik wêze en men mocht net te snel prate. Nei ôfrin waard de foardracht troch de oaren besprutsen.” Het gezelschap bestond aanvankelijk uit negen heren; vrouwen waren de eerste decennia niet welkom. De voertaal in de voordrachten was het Nederlands. Nijboer: “Der wiene net folle Fryske teksten foarhannen. Boppedat wie it Nederlânsk de taal fan de beskaving.”
Lijfsbehoud
In de loop van de 150 jaar van haar bestaan streed De Harmonie een aantal keren voor lijfsbehoud. Vijf jaar na de oprichting waren er nog maar twee leden, daarna veerde de vereniging weer op. Ook in later jaren had De Harmonie het nog een paar keer moeilijk. In de beide wereldoorlogen lagen de activiteiten stil en ook in de jaren vijftig waren er amper activiteiten. Reden voor het hele bestuur om er in 1961 de brui aan te geven. Een jaar later was er echter toch weer een voorstelling. Met als nieuwe aanjagers onder andere Jasper Visser, Tjalling Nijboer en Willem Zwart.Al aan het eind van de 19e eeuw hadden de voordrachten langzaam maar zeker plaats gemaakt voor toneel. Met jaarlijks twee voorstellingen: een voor ongehuwden en een voor gehuwden. De thuisbasis van De Harmonie veranderde in al die tijd ook een aantal keren. Café Hoekstra maakte plaats voor ‘t Koetshuis en toen dat werd gesloten, weken de Hemriker toneelspelers in de jaren zeventig jarenlang uit naar Hotel Restaurant Van der Zee in Gorredijk. De komst van De Bining in 1983 betekende een terugkeer naar eigen dorp.
By Utstek
Op het toneel stegen de prestaties tot grote hoogten. De Harmonie beleefde gouden tijden toen ze in de Fryske toanielkriich halverwege de jaren tachtig promoveerde naar de klasse ‘By Utstek’. In de jaren negentig was er een actieve jeugdafdeling die zich ook provinciaal liet gelden. “Foar in spesjaal projekt waard De Himrik útsocht. Sy spilen yn de hiele provinsje.” Spelen op hoog niveau heeft echter ook een keerzijde. Spelers worden ambitieus en willen iedere keer een stapje meer. Keuzes die het dorpspubliek niet altijd waardeert. Van der Veen: “Boppedat skrikt it hege nivo ek spilers ôf. Minsken wolle wol meidwaan, maar se binne benaud dat sy it nivo net helje kinne.” Begin deze eeuw was het zelfs zo dat alle spelers van buiten het dorp kwamen. Maar ook dat heeft De Harmonie overleefd.Toch heeft de toneelvereniging in Hemrik, net als in zoveel andere dorpen, moeite om spelers te vinden. “Wy hoeve gjin audysje te hâlden”, schetst Appie van der Veen. “Wy moatte ús earder de blierren op de tonge prate om de ploech byelkoar te krijen. Ek foar dit jier hienen wy in hiele list mei minsken dy’t earst wol woene. Doe’t ik oan it beljen rekke, koste it noch muoite om de acht spilers byelkoar te krijen. Twa kear yn ‘e wike repetearje is foar folle minsken dochs in beswier, mar 40 repetysjes binne wol nedich.”
Over publieke belangstelling heeft De Harmonie geen klagen. De uitvoering in eigen dorp kan altijd rekenen op 150 tot 160 man publiek. Nijboer: “Wy wikselje de stikken altyd wat ôf. Dat bringt fariaasje en dan kinne minsken ek net sa maklik fergelykje. Mar it publyk hat it leafst in klucht, der moat al folop lake wurde. Dat is miskyn ek wol de kearn fan doarpstoaniel, dat men doarpsgenoaten yn in oare rol sjocht.”
