Rients Gratama: ’Sa lang as der minsken komme gean ik troch’
Een zondagmiddagvoorstelling in De Skâns. Gratama kijkt ernaar uit. “It is in smûk programma mei dingen dy’t wy earder dien ha, mar eins hieltyd wer nij binne. Ik ha der nocht oan.” Toen Rients Gratama toetrad tot het ‘ferneamde selskip’ van Tetman de Vries, moest de eerste steen van De Skâns nog worden gelegd. Gratama staat inmiddels 58 jaar op de planken. Of de planken van de bühne in De Skâns dat ook zullen halen…. Rients maakt zich er niet druk over, zondag zijn de planken er nog wel. En dat is voor hem en zijn podiumpartner Clara Rullmann nu even het belangrijkste.
Trochgean
Hij is fit, voelt zich gezond en heeft zin in het leven. Ophouden staat niet in zijn woordenboek. “It giet gewoan sa. Ik stean net mear jûn oan jûn op it poadium, mar sa lang as der minsken komme, gean ik troch. Ik kin net oars. Wat moat je oars mei de âlde dei? In hiele dei op de stoel sitte en mar wat troch it rút nei bûten sjen falt ek net ta.” Rients bewoont in Leeuwarden een bovenwoning met een steile trap. Als hij zijn bezoek voorgaat, danst hij lenig de trap af. “As ik straks echt âld wurd, sil dizze trap wol net sa handich wêze. Mar hawar, dat sjogge wy dan wol wer.” Rients laat zich niet door mogelijke toekomstige schaduwen tegenhouden. Hij blijft de spanning en het avontuur zoeken. Als jongeman uit Pingjum dook hij de onzekere theaterwereld in. Eerst nog in zijn eigen veilige Fryslân, maar al rap trok hij de (taal)grenzen over. “Ik ha de kânsen oanpakt, dy’t ik krige.”
“De drang ta selsstannigens ha ik altiten hân. Ik wol altyd wat oars as eltsenien. Der sit wat tsjintrieds yn my. Dat makket datsto eigen wegen sikest. Ik ha in hekel oan de algemiene tredmûne, ik rin leaver yn myn eigen mûntsje.” Over molens gesproken, Rients veert op. Hij moet niets van de geplande windmolenparken hebben. “Wolle se myn bertestreek folplempe mei dy subsydzjemûnen….”
Zijn tegendraadse denktrant bracht hem tot originele en veel gevraagde theaterteksten. Hij scheef onder andere voor Jenny Arean, Joke Bruijs, Gerard Cox en Robert Paul. Met een relativerende vorm van humor zette hij zijn eigen statements maar al te graag weer in een vrolijk zonlicht. “Ik ha de lichte muze as foarbyld. De lichte kant fan it libben fyn ik oantreklik.” Daarmee laat Rients de andere kant van zijn karakter zien. Tegendraads aan de ene, relativerend aan de andere kant. “De sfear sa’t dy froeger by ús thús wie, past by wat ik dien ha en doch. Yn sekere sin rin ik yn it spoar fan ús heit. Dat wie in mienskipsman, in foarsitter en in foardrager.”
Sommige voetballers eindigen hun carrière bij de club waar ze ooit begonnen. Lijkt Rients op een dergelijke voetballer? “Ja, yn sekere sin wol fansels. Ik bin begûn yn Fryslân en ik bin werom kaam.” Nadat hij in 1967 werd ontdekt door Wim Sonneveld, rees zijn ster snel aan de hemel van de vaderlandse theaterwereld. Niet alleen als cabaretier, maar ook als toneelspeler maakte hij furore.
Hij speelde in musicals als ‘Fien’ en ‘Heerlijk duurt het langst’. Als acteur speelde hij rollen in de films ‘De Dream’ en ‘Nynke’, in diverse tv-series en bij Tryater in het door hemzelf geschreven ‘Eintsje libben’. In ‘King Lear’ speelde hij de hoofdrol. “Sa drok as doe is it no net mear. Dat hoecht ek net mear. Ik sjoch wol wat der op my ôfkomt. Yn’t jier ha ik sa’n 15 putsjes, sa as snein yn De Skâns. Ik fyn dat hiel moai. Ik wol snein foaral in noflike middei ha en ik wol graach dat de minsken genietsje. As dat slagget, gean ik blier wer nei hûs.”
Noch ien foar it ôfwennen
Rients Gratama treedt zondagmiddag 25 januari (15.00 uur) op in De Skâns, samen met Clara Rullmann. Entree: 10 euro.
