Over het sterke geheugen van het water
“We maken het met onze grote vragen weleens moeilijker dan het is. Misschien moeten we wat vaker terug naar de aarde, naar de basis.” De verhalen van wichelroedelopers zetten Olivia D’Cruz op het spoor voor een project in Kunsthuis SYB. Vijf weken was ze ‘in residence’, te gast in Beetsterzwaag. Om samen met bewoners uit het gebied aandacht te geven aan en contact te maken met het landschap. “De wichelroede is maar een instrument. Het doet er niet toe of het werkt of niet. Daar ging het mij niet om. Het leidde mij naar mooie verhalen en interessante gedachten.”
Korte film
Resultaat is een intrigerende korte film waarin Olivia de verhalen van haar ontmoetingen samenbracht. Verhalen waarin water een hoofdrol speelt. Het water dat volgens Olivia een perfect geheugen heeft. Het water dat weet waar het ooit was en daar ook graag terugkomt. Zoals bij overstromingen, waarbij het zich ontworstelt aan pogingen van de mens om het water onder controle te houden. Het water dat altijd de vrijheid zoekt. De wichelroede die helpt om de oude meanders van het Koningsdiep terug te vinden. Ooit door kanalisering weggestopt, maar weer terug in het landschap als het water de vrijheid maar weer terugkrijgt. Vrijheid die de mens ook gecontroleerd kan geven, zoals Olivia laat zien aan de hand van het beregenen van de golfbaan in Beetsterzwaag.
Water weet de weg
Het water speelt ook een rol in de vervening, waarbij na winning van het kostbare veen het waterpeil is verlaagd om droge voeten te houden en landbouw mogelijk te maken. De lage waterstand die tientallen jaren geleden ook de ooievaar uit het gebied deed verdrijven. De lage waterstand die de bodem doet inklinken, waardoor het water ook vanzelf weer terugkeert. Het weet de weg, nog steeds. Het is een thema dat Olivia bezighoudt. Zeven jaar geleden kwam ze als twintigjarige naar Nederland. Ze groeide op in de Indiase regio Goa, waar veel ijzererts wordt gewonnen. Ze woont nu in Groningen waar ze ook films maakt over de aardbevingen als gevolg van de gaswinning. “Het verhaal van de extractie uit de bodem en de gevolgen die daarbij horen, blijft mij inspireren.”
Veilige omgeving
Olivia houdt de kijker ook een spiegel voor. Want datzelfde water met dat sterke geheugen is steeds minder een veilige omgeving voor de vissen. Omdat het water steeds vaker residuen bevat van stoffen die wij mensen gebruiken, zoals medicijnresten en microplastics. Overblijfselen die in de vissen zijn terug te vinden. In de film duiken ineens kinderen op die met hun visnet bezig zijn. Speels. “Voor hen is dat ook een manier om contact met de aarde te maken. Het visnet is een ander instrument dan de wichelroede, maar de gedachte is hetzelfde.”
Wichelen, ook bekend als wichelroedelopen of ‘water witching’, is een praktijk waarbij een gevorkte twijg of een paar L-vormige koperen staven worden gebruikt om ondergrondse waterbronnen, minerale afzettingen of verloren voorwerpen te vinden. Het gaat terug tot de 16e-eeuwse mijnbouw in Duitsland, waar het werd gebruikt om metaalertsen op te sporen. De residence van Olivia D’Cruz laat weer op een mooie manier zien hoe kunstenaars van buiten op een interessante kunstzinnige manier met lokale bewoners een link tussen kunst en de omgeving kunnen leggen.
