De strijd om gelijke behandeling en kiesrecht voor vrouwen begon in de tweede helft van de negentiende eeuw met een handvol voorvechters. Daartussen twee zussen uit Opsterland: Grietje en Henriette Cohen. “Deze twee feministische dochters van Gorredijk stonden aan de basis van de vrouwenbeweging”, aldus historica Myriam Everard.
Dr. Myriam Everard vertelt op vrijdag 1 november (19.30 uur) in Museum Opsterlân over het leven van Henriette en Grietje Cohen. Entree: 5 euro; voor vrienden van het museum gratis.
Toen Domela Nieuwenhuis zijn voordracht voor de Vrije Vrouwen Vereeniging (VVV) wilde afzeggen, omdat hij zich in de aanloop had gestoord aan een opmerking van een van de feministen, beet Grietje Cohen hem in het Fries toe: “Sizze is neat, dwaan is in ding.” Domela moet onder de indruk zijn geweest, hij kwam zijn afspraak toch na. Everard: “Grietje was een felle feministe die geen blad voor de mond nam. Haar oudere zus Henriette was wat bedachtzamer, meer bestuurder, eerst in de VVV, later in de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht.” De joodse zusjes verhuizen in 1872, op tien- en veertienjarige leeftijd, naar Amsterdam. In die tijd heeft zich daar al een vrij omvangrijke joodse enclave uit Gorredijk gevestigd, vermoedelijk vanwege het gebrek aan economische vooruitzichten in Friesland en de scherpe sociale tegenstellingen die daaruit volgen. “Maar de migratie mislukte voor het gezin Cohen, ze bleven straatarm. Grietje moest al op haar twaalfde van school om te werken.” Dat de zussen zich ondanks de armoede weten te ontwikkelen, komt volgens Everard door de scholing die de VVV hen later biedt. “Maar beide zussen hadden natuurlijk ook het talent om zelf te denken.”
[caption id=”attachment_28781” align=”alignnone” width=”777”] Prent van Alfaro waarin de spot wordt gedreven met de Vrije Vrouwenvereeniging.[/caption]
Voordat ze in 1922 overleed, maakte Grietje nog mee dat vrouwen voor het eerst naar de stembus konden gaan. Het einde van Henriette was gruwelijk. Op 85-jarige leeftijd werd ze in 1943 door de nazi’s uit het joods bejaardentehuis gehaald en naar Auschwitz afgevoerd, om direct na aankomst te worden vergast.
Oktober
Do 24 Film; Historie Gorredijk Wo 30 Lezing; De NTM in Zuidoost-Friesland Do 31 Film; Historie Gorredijk (extra avond) November Vr 1 Lezing; Henriette en Grietje Cohen Di 5 Lezing; Wolter Postma Wo 6 Lezing; Opsterland en de Eerste Wereldoorlog Wo 13 Zang; Jan de Roas Sjongers / De Reade Hoeke Do 14 Lezing; Jarig en Henk van der Wielen Vr 15 Lezing; N.A.D.-kampen in Hemrik Za 16 Rondleiding; Binnenkijken in Beetsterzwaag Do 21 Lezing|Discussie; Monumenten in Opsterland Al geweest Vaarexcursie omgeving Nij Beets Verteloptreden rond Tjepke Nawijn Lezing over marinier Johannes Hijlkema in Langezwaag
Dr. Myriam Everard vertelt op vrijdag 1 november (19.30 uur) in Museum Opsterlân over het leven van Henriette en Grietje Cohen. Entree: 5 euro; voor vrienden van het museum gratis.
Toen Domela Nieuwenhuis zijn voordracht voor de Vrije Vrouwen Vereeniging (VVV) wilde afzeggen, omdat hij zich in de aanloop had gestoord aan een opmerking van een van de feministen, beet Grietje Cohen hem in het Fries toe: “Sizze is neat, dwaan is in ding.” Domela moet onder de indruk zijn geweest, hij kwam zijn afspraak toch na. Everard: “Grietje was een felle feministe die geen blad voor de mond nam. Haar oudere zus Henriette was wat bedachtzamer, meer bestuurder, eerst in de VVV, later in de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht.” De joodse zusjes verhuizen in 1872, op tien- en veertienjarige leeftijd, naar Amsterdam. In die tijd heeft zich daar al een vrij omvangrijke joodse enclave uit Gorredijk gevestigd, vermoedelijk vanwege het gebrek aan economische vooruitzichten in Friesland en de scherpe sociale tegenstellingen die daaruit volgen. “Maar de migratie mislukte voor het gezin Cohen, ze bleven straatarm. Grietje moest al op haar twaalfde van school om te werken.” Dat de zussen zich ondanks de armoede weten te ontwikkelen, komt volgens Everard door de scholing die de VVV hen later biedt. “Maar beide zussen hadden natuurlijk ook het talent om zelf te denken.”
Zelf doen
Want ondanks haar diepgewortelde socialistische overtuiging blijft Grietje kritisch over de koers van de linkse beweging. De sociaaldemocraten onder aanvoering van Domela prediken dan wel gelijkheid voor iedereen, maar voor vrouwenrechten loopt de partij niet zo hard. “Grietje besloot dat ze het dan zelf maar moest doen.” Omdat ze zichzelf en Henriette nog te jong en onervaren acht om een politieke beweging te leiden, klopt ze met haar plan voor een eigen partij aan bij Wilhelmina Drucker, een bekende persoonlijkheid in links-radicale kringen. Met nog een aantal vooruitstrevende geestverwanten richten zij in 1889 de Vrije Vrouwen Vereeniging op, waar vijf jaar later weer de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht uit voortkomt.[caption id=”attachment_28781” align=”alignnone” width=”777”] Prent van Alfaro waarin de spot wordt gedreven met de Vrije Vrouwenvereeniging.[/caption]
Slimme strateeg
Wilhelmina Drucker is wat Everard betreft de onbetwiste spilfiguur van de vroege vrouwenbeweging. Welbespraakt, belezen, maar ook iemand die net als Grietje en Henriette armoede heeft gekend. Als verstoten buitenechtelijk kind van een rijke bankier weet ze toch een onafhankelijke positie te verwerven door volhardend en met uiteindelijk succes een deel van de nalatenschap te claimen. “Drucker stelde daarna haar verdere leven in dienst van het radicaalfeminisme. Dat Grietje haar als de ideale leidsvrouw voor de Vrije Vrouwen Vereeniging zag, getuigde weer van slim strategisch inzicht”, aldus de historica. “De rol van de zussen Cohen bij het ontstaan van de vrouwenbeweging bleef tot nu toe onderbelicht. Ten onrechte, met verder onderzoek wil ik daar verandering in brengen.”Voordat ze in 1922 overleed, maakte Grietje nog mee dat vrouwen voor het eerst naar de stembus konden gaan. Het einde van Henriette was gruwelijk. Op 85-jarige leeftijd werd ze in 1943 door de nazi’s uit het joods bejaardentehuis gehaald en naar Auschwitz afgevoerd, om direct na aankomst te worden vergast.
Binnenkijken in Beetsterzwaag
In het kader van de Moanne fan it Erfskip organiseert de Stichting Historisch Beetsterzwaag op zaterdag 16 november (14.00 uur) een historische rondleiding door het dorp. Dat doen ze wel vaker, maar dan zijn de monumenten alleen van buiten te bekijken. Nu is het ook mogelijk om binnen te kijken in gebouwen die anders niet toegankelijk zijn, zoals het voormalige kantongerecht. Aanmelden voor deze rondleiding is nu al mogelijk: redactie@sa24.nl of 06 – 5247 1013. Deelname: 2 euro. Deelnemers kunnen voor 2 euro ook een boekje kopen over de monumenten van Beetsterzwaag.E-magazine over Moanne fan it Erfskip
Sa! Media maakt naar aanleiding van de Moanne fan it Erfskip een e-magazine. Daarin komen online alle activiteiten aan bod. Met geschreven artikelen, foto’s, audio-fragmenten en video’s. Leuk om in te bladeren wanneer u er niet bij was of leuk om na te genieten als u er wel bij was. Kijk op www.sa24.nl.Lezing historie VV Jubbega
Op vrijdag 25 oktober (20.00 uur) vertellen Jan de Haan en Sytze Blaauw in De Kompenije verhalen uit de lange historie van voetbalclub VV Jubbega. Ook wordt er een film vertoond. De amateurvoetbalclub is op 14 april 1945 opgericht. De vereniging is ontstaan door een fusie tussen Reade Duvels en SDO. De glorietijd was in de jaren zestig, het eerste team speelde twee keer op het hoogste amateurniveau. Jubbega kende in die tijd een generatie voetballers die tot de betere spelers van het land hoorden. In 1964 volgde degradatie, maar twee jaar later keerde de ploeg terug op het hoogste niveau. In die periode speelden ook de korfballers van Wordt Kwiek op het hoogste niveau. Entree: gratis. (NB: deze lezing is geen onderdeel van de Moanne fan it Erfskip, maar sluit er wel mooi op aan.)Verder in de Moanne fan it Erfskip
De Moanne fan it Erfskip is een maand vol activiteiten rond geschiedenis en cultuurhistorie. Kleine of grote gebeurtenissen uit het verleden toegelicht en opgerakeld door deskundigen van nu.Oktober
Do 24 Film; Historie Gorredijk Wo 30 Lezing; De NTM in Zuidoost-Friesland Do 31 Film; Historie Gorredijk (extra avond) November Vr 1 Lezing; Henriette en Grietje Cohen Di 5 Lezing; Wolter Postma Wo 6 Lezing; Opsterland en de Eerste Wereldoorlog Wo 13 Zang; Jan de Roas Sjongers / De Reade Hoeke Do 14 Lezing; Jarig en Henk van der Wielen Vr 15 Lezing; N.A.D.-kampen in Hemrik Za 16 Rondleiding; Binnenkijken in Beetsterzwaag Do 21 Lezing|Discussie; Monumenten in Opsterland Al geweest Vaarexcursie omgeving Nij Beets Verteloptreden rond Tjepke Nawijn Lezing over marinier Johannes Hijlkema in Langezwaag
