FNP-voorzitter Jan Arendz blijft ondanks mislukte Haagse gang positief: “It hat saken yn gong set en smyt ús ek wat op”
BEETSTERZWAAG - 2025 was het jaar dat de FNP een gooi deed naar een zetel in Den Haag. De deelname aan de Tweede Kamerverkiezingen eindigde met landelijk amper negenduizend stemmen in een deceptie en leverde de Fryske Nasjonale Partij veel kritiek op. Ook voorzitter Jan Arendz uit Beetsterzwaag viel de uitslag rauw op het dak. Toch heeft hij geen spijt. “We ha lef toand. It hat saken yn gong set en smyt ús ek wer wat op.”
De gang naar Den Haag zal de FNP voorlopig niet weer maken, zoveel is duidelijk na het verkiezingsechec van eind oktober. Berouw heeft de 61-jarige in De Veenhoop opgegroeide boerenzoon Jan Arendz echter niet. Daarvoor ligt het verhaal achter het besluit tot deelname aan de Tweede Kamerverkiezingen in de ogen van Arendz genuanceerder dan in de beeldvorming is doorgeklonken.
Weerstand
Binnen de FNP werd volgens Arendz al veertig jaar gesproken over een mogelijke gang naar Den-Haag: “Mar der waard nea trochpakt.” Toen zich binnen de partij een groep, waaronder veel jongeren, sterk maakte voor deelname aan de Tweede Kamerverkiezingen, werd de vraag in mei 2024 voorgelegd aan de leden. Een ruime meerderheid, tachtig procent, bleek voor. “Mar der wiene net safolle minsken by de ledegearkomste.
By elke fernijing rekket in organisaasje minsken kwyt.
Naarmate de tijd vorderde, begon de steun voor deelname af te kalven. Arendz: “Dat is faak sa as plannen konkreet wurde, dan begjinne minsken nei te tinken. Der kaam in tsjinbeweging.” De weerstand zorgde voor twijfel bij de partijleiding; de vraag rees op of het avontuur doorgezet moest worden. “Aant Jelle (Soepboer - red.) en ik fûnen dat by in útslach fan 55 prosint foar en 45 prosint tsjin, we it net dwaan moasten.”
Miniem verschil
De uitslag van de ledenvergadering in augustus dit jaar toonde een miniem verschil met de gestelde marge, 56 procent van de leden was voor. Geen overtuigend uitgangspunt, maar volgens Arendz kon de partij niet meer terug. “En we wisten fuort dat we der hurd oan lûke moasten.” Met een volgens de partijvoorzitter goede lijstrekker, Aant Jelle Soepboer en een uitstekend verkiezingsprogramma, moest het gebeuren. Het lukte niet.
Strategisch stemmen
Onder leiding van Aant Jelle Soepboer behaalde de Fryske Nasjonale Partij landelijk minder dan 0,1% van de uitgebrachte stemmen. Voor een zetel had de FNP 14% van de Friese stemmen nodig, ervan uitgaand dat de FNP buiten Friesland geen stemmen zou halen. In plaats daarvan kreeg de FNP slechts 1,5% van de in Friesland uitgebrachte stemmen Van de benodigde 70.000 stemmen voor een zetel werden slechts negenduizend behaald.
FNP op campagne in Sneek. Lijsttrekker Aant Jelle Soepboer wordt ondervraagd
door verslaggever Jaïr Ferwerda. - Foto aangeleverd
De uitslag betekent volgens Arendz niet dat de FNP in Friesland terrein verliest. Hij maakt de vergelijking met voetbalclub sc Heerenveen die veel Friese fans heeft die soms voor een van de topclubs juichen omdat die wel kans maken kampioen te worden. “De ferkiezingen giene oer in stabyl kabinet, mar as wy provinsjaal meidogge, dan kieze se wer foar harren earste favoryt, de FNP. Der waard strategysk stimd.”
Rijen gesloten
De korte voorbereidingstijd als gevolg van de val van het kabinet werd ook als belangrijke oorzaak van de mislukte campagne gezien. De kritiek was er niet minder om. De verdeeldheid die de deelname binnen de partij tot gevolg had - het volgens FNP’ers dure kostenplaatje van de campagne (€ 228.000,-) en ledenopzeggingen - waren de negatieve bijvangst.
Inmiddels zijn volgens Arendz de rijen binnen de partij weer gesloten. Uit de gemaakte evaluatie bleek dat de partijorganisatie niet klaar was voor de landelijke verkiezingsdeelname, dat het FNP-thema ‘partij voor de regio’ te weinig aansprak bij de kiezer en dat de uitgestoken hand naar andere regio’s onbeantwoord bleef. Arendz: “”Wy hiene lanlik rekkene op mear stipe en sympaty. It is dreech om regio’s te ferienigjen, ik tink eins dat it nea slagje sil.”
Ondanks de mislukking is de voorzitter van mening dat het ‘aventoer’ niet alleen negatief is geweest voor de FNP. De campagne heeft de partij volgens hem uit de anonimiteit gehaald. De publiciteit heeft de FNP per saldo honderd nieuwe leden meer opgeleverd, een impuls die de met een dalend ledental kampende partij goed kon gebruiken.
Verjonging zet door
Dat ook leden de FNP de rug toekeerden, was volgens de voorzitter onontkoombaar. Arendz, hij kiest zijn woorden voorzichtig: “By elke fernijing rekket in organisaasje minsken kwyt.” Hij is echter vooral blij dat de verjonging van de partij doorzet en voor nieuwe dynamiek zorgt. “De FNP Opsterlân hat al 43 minsken op de list. safolle hawwe se noch nea hân.”
Wy hiene lanlik rekkene op mear stipe en sympaty.
De mislukte campagne heeft volgens Arendz als voordeel dat de landelijke gang, een thema dat decennia boven de partij rondwaarde, voor het huidige bestuur definitief de ijskast in kan. De opgedane ervaring, inclusief de hernieuwde energie, kan in de ogen van de voorzitter bijdragen aan een succesvoller resultaat bij de komende gemeenteraadsverkiezingen in het voorjaar van 2026.
Partijvoorzitter Jan Arendz voert het woord tijdens het
FNP kongresfestival van 2025. - Foto: Piet Douma
Door de deelname aan de Tweede Kamerverkiezingen heeft de FNP volgens Arendz meer Friezen bereikt dan alleen de traditionele achterban die vooral op het platteland wortelt. “Minsken dy’t tochten fan: ‘Dy FNP is in taalpartij’, dy hawwe sjoen dat we in serieuze partij binne dy’t ek oare stânpunten hat wêryn’t we foar de regio opkomme. Dy minsken soene by de kommende ferkiezingen bêst ris op ús stimme kinne.”
Lytse FNP‘erke
De FNP blijft belangrijk als stem voor de regio, stelt Arendz. De invloed op provincies en gemeentes door ‘Den Haag’ is te groot, vindt hij. “Wat hjir bart, wurdt foar trijekwart yn Den Haag beslist en ek noch troch minsken dy’t foar in grut part út de Rânestêd komme. Dan witst wol wat foar bril dy’t op hawwe. Dat jout frustraasje by ús leden en bestjoerders. Wy moatte in yngong nei Den Haach fine.”
Opkomme foar de lytse mienskippen siet der al betiid yn, dat wie doe al it lytse FNP’erke yn my.
Zelfregie is mede daarom een van de thema’s bij de komende gemeenteraadsverkiezingen. De door de overheid dichtgetimmerde regelgeving is contraproductief, vindt Arendz. Als burgers in hun eigen woonomgeving meer invloed krijgen, worden plannen beter, is zijn overtuiging. “Wat net lanlik hoecht, moatst op provinsjaal, gemeentlik, doarps- of sels wyknivo dwaan. Federalisme, dêrmei kreëarrest belutsenens en draachkrêft.”
Met en voor de Friese burgers, is een aanpak die past bij Arendz, die alweer ruim drie jaar voorzitter is van de FNP. Al op jonge leeftijd vocht hij in zijn geboortedorp De Veenhoop voor het voortbestaan van de plaatselijke basisschool. “Wy hawwe nei Drachten en sels Den Haach west om te protestearjen. Dat lytse, mar krigele moast bliuwe. Opkomme foar de lytse mienskippen siet der al betiid yn, dat wie doe al it lytse FNP’erke yn my.”
Tekst: Gurbe van der Woude
Lees ook
