De kunst van verhalen vertellen: Erik Mathlener adviseert managers over kracht van storytelling

Toen Erik Mathlener jaren geleden eens een bezoek bracht aan een café in het Groningse Warffum, trof hij daar een Amsterdamse verhalenverteller die de bezoekers anderhalf uur lang boeide met een sprookje. “Hij vertelde het hele verhaal uit zijn hoofd. Het ging over Jan Soldaat. Ik was verbaasd dat volwassen mensen zo lang geboeid konden luisteren en wilde daar meer over weten.”

Verhalen met een boodschap

Die avond in Warffum kan hij tot in het kleinste detail beschrijven en weer helemaal tot leven brengen. “Toen ik de deur opendeed, zag ik vijf mannen zitten aan een lange bar. Er hing een rood gordijn voor de toegang tot het zaaltje. Er stonden van die oude, wankele houten stoelen en de verteller had een rood jasje aan en rookte een sigaar.” Erik werd zo gegrepen door de kracht van een verhaal dat hij besloot zijn baan als IT-consultant op te zeggen en zich voltijds op ‘business storytelling’ te storten. Hij volgde cursussen en ontpopte zich tot een ware verhalenverteller. 

Werknemers vertrouwen geen managers die zeggen alles te weten en alle kritiek wegwuiven. Ze vertrouwen iemand die net als zij twijfels en onzekerheden heeft

Hij legde contacten met bedrijven en instellingen en ging in gesprek met managers, teamleiders en werknemers en leerde hen de nobele kunst van het verhalen vertellen. Verhalen met een boodschap die binnen een bedrijf gebruikt kunnen worden om de communicatie te verbeteren of om doelstellingen helder te krijgen.

Over kwetsbaarheid en vertrouwen

Zo’n verhaal moet echter wel gaan over iets dat de persoon zelf heeft meegemaakt. Erik geeft een voorbeeld wat hemzelf eens overkwam. “Mijn vrouw en ik gingen eens met de auto op vakantie naar Zuid-Duitsland. Toen we de tent wilden opzetten bleek dat we de tentstokken waren vergeten. We keken elkaar verwijtend aan en mijn vrouw riep kwaad: ‘Jij zou de tentstokken toch inpakken?” Met deze anekdote wil Erik duidelijk maken dat hij ook maar een mens is die fouten maakt en soms niet goed luistert naar anderen. Hij stelt zich op deze manier kwetsbaar op, waardoor hij sympathie kweekt bij anderen en zij eerder geneigd zijn het met hem eens te zijn.

Erik: “Het is daarom van belang te vertellen over je twijfels, je onzekerheden of over je eigen falen. Werknemers vertrouwen geen managers die zeggen alles te weten en alle kritiek wegwuiven. Ze vertrouwen iemand die net als zij twijfels en onzekerheden heeft.” Een goed verhaal is dus een middel om jezelf kwetsbaar op te stellen en daardoor dichter bij anderen te komen.

‘Plaatjeswoorden’ 

Maar niet elk verhaal is natuurlijk geschikt om te vertellen. Het moet wel waargebeurd zijn en het moet te maken hebben met het onderwerp van een presentatie, een beslissing of conflict in een bedrijf. “Een goed persoonlijk verhaal draait altijd om een conflict. Er moet altijd iets opgelost worden. Alles draait tenslotte om conflicten in de wereld. Zelfs in de Donald Duck spelen allerlei conflicten.”

 Foto: Remco Hofman

Maar een conflict of een probleemstelling in een bedrijf is vaak heel abstract en weinig concreet. Bedrijven gebruiken vaak wazige termen als ‘kwaliteitsverbetering’ en ‘het optimaliseren van de processen’. Erik: “Ik probeer zo’n bedrijf duidelijk te maken dat ze ‘plaatjeswoorden’ moeten gebruiken. Woorden waar een werknemer een beeld bij heeft.”

Twee minuten-verhaaltjes

Een verhaal heeft dus een hele duidelijke meerwaarde. Met een verhaal kun je anderen overtuigen. Maar wat is nu volgens Erik eigenlijk een goed verhaal dat je kunt gebruiken op het werk? “Het moet vooral een waargebeurd verhaal zijn dat leuk is om te vertellen. Het hoeft niet komisch te zijn. In het verhaal moet vooral ook emotie zitten. Opluchting, teleurstelling of angst. Het moet te vertellen zijn in twee minuten. Niet veel langer.”

Aan het einde van het verhaal is het bovendien van belang een vraag te stellen om er zeker van te zijn dat het publiek het verhaal en de boodschap begrepen heeft. Het antwoord op die vraag moet je echter nooit zelf geven. Daarvoor heeft Erik een goede reden: “Dat antwoord moeten de aanwezigen zelf geven, want dan is het waar en is het hun waarheid.”

Van Erik Mathlener verscheen onlangs het nieuwe managementboek ‘Storytelling voor managers - Persoonlijke verhalen als gamechanger in modern leiderschap’, een boek vol heldere voorbeelden en tips voor managers en teamleiders die op zoek zijn naar inspiratie (Uitgeverij Storymanagement).

Tekst en foto’s Remco Hofman