Rosa van der Vijver vertelt op bijzondere manier verhalen: ‘Dansen met je handen in het zand’

Je hebt veel soorten kunstenaars. Schilders gebruiken verf in allerlei kleuren. Schrijvers rijgen woorden aan elkaar. Beeldhouwers bewerken steen. Muzikanten halen klanken uit hun instrument. Iedere kunstenaar heeft eigen materiaal om van helemaal niets toch iets prachtigs te maken. Voor Rosa van der Vijver (29) uit Beetsterzwaag is dat materiaal: zand. Rosa verandert een dun laagje zand met enkele handvegen in een kunstwerk. Ze veegt, schuift en strijkt met haar vingers door het materiaal en plots ontstaan er afbeeldingen van bijvoorbeeld mensen, dieren en wolken. Met nog een paar handvegen verandert het beeld en ontstaat er een nieuwe afbeelding. Rosa creëert een bewegende film in het zand en vertelt zó een verhaal. Rosa van der Vijver is de Zandkunstenares.  

Creatief gezin

Rosa van der Vijver werd geboren in Drachten en komt uit een heel creatief gezin. Moeder zong en schilderde en Rosa’s vader Gert was vroeger danser en mimespeler, en tekende ook erg veel. Gert van der Vijver (1966) is nationaal bekend als ‘de Zandtovenaar’ en treedt ook regelmatig op op televisie. Elk jaar is hij te zien in het programma ‘Kerst met de Zandtovenaar’, waarin hij het kerstverhaal met zand tot leven wekt. 

Foto: Studio 38c Remco Lassche

Dochter Rosa van der Vijver heeft haar talent dus niet van een vreemde. Als tiener was Rosa vooral veel aan het tekenen en dansen. Op de middelbare school in Drachten koos ze zandkunst als eindproject en maakte ze een zandteken-video op het liedje ‘Dream’ van Priscilla Ahn. Vele positieve reacties volgden, voldoende stimulans om door te gaan. Rosa leerde door bij haar vader over de schouders mee te kijken de fijne kneepjes van het vak. Toen vader Gert op een dag per ongeluk een dubbele boeking had, nam Rosa een voorstelling van hem over. Zo rolde ze zelf in de edele kunst van het zandtoveren.

Een emmertje zand en een lichtplaat

In een schuurtje op het erf bij haar ouders in Appelscha staat alles wat Rosa nodig heeft. Dat is niet veel. Van een piepklein emmertje zand kan ze al een magisch verhaal maken. Voor een optreden gebruikt ze een lichtplaat: een glazen plaat van meer dan een meter lang en ongeveer 80 centimeter breed. De lichtplaat wordt van onder verlicht. Aan weerszijden van de lichtbak liggen een paar handjes vol zand. Rosa strooit het op de lichtplaat. In een handomdraai is het laagje zand veranderd in het gezicht van een vrouw. Met nog enkele vingerbewegingen tovert Rosa een golvende haardos uit het fijne zand.

Zandschilderen kan emoties op een hele andere manier raken.

“Hoe meer zand er op de plaat ligt, hoe donkerder het wordt en hoe meer schaduwen je krijgt”, legt ze uit. “Als je zand wegveegt, ontstaat er licht. Zandschilderen kan emoties op een hele andere manier raken.” Dan veegt ze het zand bij elkaar en strooit ze opnieuw een handjevol uit op de lichtplaat. Niet veel later is dat handjevol veranderd in een heelal met de aarde, omringd door sterren en kometen.

Net zoals een beeldhouwer precies weet welke soort steen hij wil hebben voor een beeldhouwwerk, zo weet Rosa met welk soort zand ze wil werken. “Het zand moet fijn zijn. Poederachtig met een ronde korrel. Niet plakkerig. Het mooist is de kleur van de woestijn. Ik gebruik daarom kwartszand (ook bekend als quartszand - red,).  Dat is hetzelfde zand als ze gebruiken voor zandstralen. Het heeft een donkere, warme kleur.”

Naast een lichtplaat en zand gebruikt de Zandkunstenares nog een paar hele simpele voorwerpen bij het toveren met zand. Ze gebruikt sprietjes van een bezem en een kleine, ronde steen voor het aanbrengen van subtiele details. De bezemsprietjes hanteert ze om bijvoorbeeld grassprieten of blaadjes te maken en de platte steen om een wereldbol of maan te tekenen.

Grote projecten

Op haar website zijn enkele video’s van Rosa haar projecten te zien. Het gaat onder andere om een opdracht van Rijkswaterstaat met betrekking tot de Oosterscheldekering in Zeeland. De video begint met dreigende donkere wolken en een stormachtige wind die het water van de zee doet opstuwen. Met enkele simpele handvegen in het zand brengt Rosa de storm en de overstromingen tot leven. Langzaam maakt de dreiging plaats voor heldere luchten met witte wolken en blije gezichten. Rosa verandert op haar manier de donkere dreiging van de zee naar de veiligheid van de stormvloedkering.

Het zand is magisch. Een kleine veeg kan grote gevolgen hebben.

Momenteel is Rosa druk bezig met een groot project van Natuurmonumenten in Limburg: ‘De reis van de druppel’, over de Volmolen in het Zuid-Limburgse dorpje Epen. Natuurmonumenten heeft Rosa gevraagd om de geschiedenis van deze oude watermolen in zand weer te geven. Het zandverhaal gaat echter niet alleen over de molen, maar ook over hoe wij als mensen omgaan met de ruimte om ons heen en het voorkomen van overstromingen. “Aan zo’n project werk ik maandenlang”, zegt Rosa. “Er vinden vele gesprekken plaats met Natuurmonumenten. Het project geeft ook aan wat de gevolgen zijn als wij alles vol bouwen en overal wegen aanleggen, waardoor er geen ruimte meer is voor water.”

Workshops voor kinderen

Naast de grote projecten heeft Rosa ook kleinschalige opdrachten. Dat kan een zandportret van een trouwfoto zijn of het levensverhaal van een persoon of echtpaar. Het grootste deel van haar werkzaamheden is echter het verzorgen van optredens op maat voor bedrijven. Ze geeft dan op locatie live een voorstelling. Ook gaat ze op bezoek bij scholen. Op basisschool De Finne in Beetsterzwaag heeft ze bijvoorbeeld eind vorig jaar het kerstverhaal uitgebeeld. Daarnaast geeft ze workshops voor kinderen. Nadat Rosa een voorstelling heeft gegeven, mogen de kinderen het zelf proberen op speciale kleine lichtbakjes met een dun laagje zand.

Kwartszand is al met al prachtig materiaal voor het maken van afbeeldingen. Wie het zelf eens wil proberen; deze zandsoort is onder andere verkrijgbaar bij bouwmarkten en tuincentra. “Het zand is magisch”, besluit Zandkunstenares Rosa van der Vijver. “Een kleine veeg kan grote gevolgen hebben. Ik zeg weleens dat ik dans met mijn handen in het zand.”

Tekst: Remco Hofman
Foto’s: Studio 38c Remco Lassche en aangeleverd

Rosa van de Vijver - eigen foto