De syktocht fan De Letterfretter
DE KNIPE Het Kunstweekend Beetsterzwaag heeft dit jaar ‘Explosie’ als thema. Daar past de letterexplosie van De Letterfretter van schrijfster Lida Dijkstra uit De Knipe prima bij.
Het Kunstweekend is veelomvattend: schilderijen en beelden, dans en muziek, fotografie of houtbewerking. Elk jaar wordt ook aandacht besteed aan een boek, dit jaar is dat het kinderboek De Letterfretter van Lida Dijkstra. Veertien grote panelen met daarop pagina’s uit het boek, staan in het park bij de Tropische Kas. Lida is beide dagen (13.00-16.00 uur) aanwezig. “Om taljochting te jaan op de gedichten, mei minsken oer boeken en oer it Frysk te praten en miskien in lyts Frysk leske te jaan.”
‘Poepetoer’
‘Koekoek seit: Sorry, oehoe, ik iet in koekje en in soes, en dêrnei floepte der pardoes in poepke op dyn stoepke.’ De grappige gedichtjes in De Letterfretter, met evenzo geinige illustraties van Berber van den Brink, zijn aansprekend. “It gedicht oer de oe is foar bern maklik út de holle te learen. Se fine it prachtich.” Maar er zijn veel meer Fryske klinkers en klinkercombinaties waar draakje De Letterfretter in het boek naar op zoek gaat.
Alle klinkers en klinkerklanken, 46 in totaal, hebben een eigen gedicht. Van de a die klinkt als o, de u met een dakje die je uitspreekt als oe. En dan nog die i die meerdere klanken kan hebben. “It wie in hiele poepetoer om alle lûden goed te ferwurkjen.” Mensen zeggen vaak dat ze het Frysk niet kunnen schrijven, vertelt Lida. Voor wie dat wil, geeft ze tijdens het Kunstweekend kleine lesjes over de ‘tûkelteammen’ (hindernissen) in de Fryske taal. “De ch is ek sa’n bysûndere. Yn it Frysk skriuwst nea in g oan de ein fan in wurd.” Niet dat je in dat half uurtje zomaar even Frysk leert schrijven. “Mar as minsken hearre fan o sit dat sa, dan wurdt it skriuwen al makliker.”
Tussen geschreven en gesproken Frysk zit nogal eens een verschil. “Soms hearst in u mar skriuwst in i. Bygelyks yn it, dan seist ut hûs mar skriuwst dat as it hûs.” En als je dat dan uitlegt, dan hebben de mensen dat zomaar onder de knie, weet de schrijfster uit ervaring. Het boek is echt geen leerboek, verzekert Lida.
Het plezier in de mooie Fryske taal staat voorop. Maar voor wie in de schrijfwijze van die Fryske woorden geïnteresseerd is, heeft ze achter in het boek grote woordlijsten opgenomen. “Dy hoechst net te learen hear, mar ast in wurd in kear sjoen hast, dan helpt dat. Nasy of taksy skriuwst yn it Frysk bygelyks mei in y op de ein.”
Waar ze volwassenen tijdens het Kunstweekend graag wat vertelt over de Fryske taal en het boek De Letterfretter, heeft ze voor kinderen iets anders in petto. “We kin bygelyks it poepgedicht leare en opsizze. En kinst it ha oer drege wurden. Dan sis ik: jim bin detectives. As jim in moeilik wurdt hearre, stek dan de finger op.” Of misschien verhalen naspelen of uitbeelden. Al met al gaat het haar erom om taalplezier over te brengen.
Tijdens het Kunstweekend zijn de Letterfretter en het gelijknamige kwartetspel te koop.
