Herma Jonker schrijft boek over groot familiegeheim: De verboden liefde tussen Lily en Horst
Herma Jonker uit Bakkeveen had een bijzondere band met haar moeder. Herma wist - als enige van de kinderen - mama’s grote geheim. Maar het zat allemaal toch net iets anders dan ze lang dacht, zo ontdekte ze bij het schrijven van het boek ‘Als ik alles had verteld’. “Ze heeft het zichzelf zó moeilijk gemaakt, maar ik verwijt haar niets”, zegt Herma.
Met de publicatie van het boek over haar moeder Lily heeft Herma Jonker (63) een punt gezet achter een verhaal dat ze al sinds haar puberjaren met zich meedraagt. “Als meisje van toen kon ik geen boek schrijven, als vrouw van nu wel”, zegt ze. Toch zette ze al op die jonge leeftijd de eerste aanzet van het verhaal op papier. “Al was dat toen meer om het van me af te schrijven, dan het op te schrijven”, zegt ze nu. “Ook al vroeg mijn moeder toen al om het boek te schrijven.”
1978
Het is 1978 als Lily - de moeder van Herma - met anderen een dagje naar Schiermonnikoog gaat. Gewoon een dagje uit. “Maar mama deed anders toen ze terugkwam. Ze vertelde dat er herinneringen terug waren gekomen uit de oorlogsjaren, toen ze op het eiland woonde. Dat hoorde ik voor het eerst, ze was erg van slag.” De dan vijftienjarige Herma heeft best al indringende gesprekken met haar moeder. “Ze kon bij mijn vader niet terecht, die hield haar klein, nam haar niet serieus. Ze kon haar hart wel bij mij luchten. In die tijd was ik er emotioneel meer voor haar, dan zij voor mij. Maar dat besefte ik toen nog niet.”
Schiermonnikoog, 1943
Lily vertelt haar dochter dat ze als zeventienjarige in 1943 met haar te werk gestelde vader naar Schiermonnikoog vertrekt. Zelf werkt Lily in een hospitaal. Herma: “En daar wordt ze hevig verliefd op Horst, een jonge Duitse officier. Het is heftig van beide kanten.” Na de oorlog keren Lily en haar vader terug naar Groningen-stad. De familie is sterk anti-Duits. “Een contrast met het eiland. De circa 700 bezetters en de 700 inwoners van het eiland leefden in de oorlog goed met elkaar samen.”
Kind van oma
Het verhaal is nog niet klaar. Herma: “Moeder vertelde ook dat Horst na de oorlog weer naar haar op zoek ging. Toen is er iets vreselijks gebeurd: Horst ging met oma - de moeer vam Lily - naar bed; oma werd zwanger en Horst verdween. Volgens mijn moeder is hij onder duistere omstandigheden om het leven gekomen en ze suggereerde zelfs dat mijn oma daar de hand in had gehad.”
Herma is verbaasd. Als Horst toch zo gek op haar moeder is, dan gaat hij toch niet met oma naar bed? “Er zaten meer hiaten in het verhaal, de herinneringen waren niet compleet. Later zou mijn moeder vertellen dat ze na de bevrijding door een Canadees is verkracht en ze met haar hoofd tegen een wagen is gegooid. Dat zou het geheugenverlies hebben veroorzaakt.”
Moeder Lily blijf met regelmaat aan dochter Herma vertellen over de jaren op Schiermonnikoog en de jaren daarna. Als Herma begin dertig is, trekt ze het niet meer. “Mijn toenmalige man heeft de gesprekken met mijn moeder van me overgenomen.” Contact met de familie van Herma’s moeder is er eigenlijk niet, dat houdt moeder erg af. “Ik heb mijn oma maar een paar keer gezien”, zegt Herma. Wel weet Herma dat het kind van oma en Horst wél is geboren, haar oom Wiebe.
Er is méér…
Lily geeft haar dochter wel een paar keer mee, dat ‘als jij een boek over mijn leven wilt schrijven, dan kan ik je alles vertellen.’ Maar zover is Herma dan nog niet. “Ik was jong, het was heftig en het was ook ons geheim. Mijn vader kende het verhaal over Horst wel; ze zijn zelfs alle kerkhoven in de provincie afgegaan op zoek naar zijn graf. Ze vonden niets. Ook toen ik zelf bij het Rijksarchief in Groningen werkte, kon ik niets over Horst vinden.”
Herma omschrijft zichzelf als ‘vrij spiritueel’. Ze is niet religieus, maar is ervan overtuigd dat er meer is tussen hemel en aarde. “In een privé-sessie met een Schots medium lukte het maar niet om in contact te komen met de ‘spirits’. Er kwam volgens het medium steeds een entiteit tussendoor en deze had met de oorlog te maken. Ik kreeg het verhaal dat haar geliefde uit de oorlog wel voor haar moeder was teruggekeerd, maar in een graf lag dat nooit zou worden gevonden.”
Herma vertelt dit verhaal aan haar moeder Lily, die er zichtbaar door is geraakt. Kort daarna wordt Lily ernstig ziek. “Drie dagen voor ze overleed vroeg ik of er nog iets was wat ze kwijt wilde. Ze antwoordde van ja, maar dat het daarvoor nu te laat was.” Hoe Herma het ook probeert, ze krijgt geen antwoord meer. “Ze had mij al zoveel verteld en liet me nu met een geheim achter. Dat vond ik verdrietig.”
Oom Wiebe
Dan krijgt het verhaal nog een bijzondere wending. Een paar jaar later komt Herma uit de douche en begint spontaan een Duits lied te zingen. “Het lied dat ik van mijn moeder heb geleerd. Hetzelfde lied dat Horst altijd voor haar zong.” Diezelfde dag krijgt Herma een berichtje van een van haar zussen. “Oom Wiebe wilde met ons over de familie praten.” De zussen gaan. Na wat gepraat over koetjes en kalfjes stelt Wiebe de vraag of de zussen weten wie zijn vader was. Herma weet het, haar zus niet. Wiebe blijkt het zelf ook te weten, Lily heeft het hem ooit verteld.
“Toen vroeg hij of ik ook wist wie zijn moeder was. Ik was verbaasd over de vraag, maar met een blik in zijn ogen vielen ineens alle puzzelstukjes op de juiste plek. Wiebe was niet mijn oom, maar mijn halfbroer.” Dát is dus het grote familiegeheim; anderen binnen de familie van haar moeder blijken het verhaal ook te kennen.
Als kind wordt Wiebe vaak voor mof uitgescholden, maar niemand vertelt hem precies hoe het zit. “Pas op haar sterfbed vertelde een tante van mij hem het echte verhaal”, zegt Herma. Dezelfde dag nog besluit Herma: nú ga ik het boek schrijven. Het wordt een proces dat vijf jaren in beslag neemt. Ze doet research en schrijft meerdere versies van het verhaal.
Schiermonnikoog, mei 2026
Het is mei 2026 als het boek ‘Als ik alles had verteld’ van Herma Jonker bij Elikser Uitgeverij uitkomt. Het boek wordt gepresenteerd op Schiermonnikoog en het eerste exemplaar is voor ‘oom’ Wiebe. Herma: “Hij was heel blij. Nu had hij zijn vader én zijn moeder terug.” Alleen die reactie al, maakt het publiceren van het boek voor Herma heel waardevol. “Het voelt als een schuld die is ingelost, het geeft mij veel ruimte en rust.”
Haar broers en zussen reageren verschillend op het boek. Van blij omdat ze meer inzicht in hun moeder krijgen tot onbegrip over het openbaar maken van dit verhaal.
Een punt of toch nog een komma?
De publicatie van het boek is voor Herma zelf een punt achter het verhaal. Al is er toch nog wel een stille hoop dat het een komma kan worden. “Het zou natuurlijk heel mooi zijn nog eens in contact te komen met de familie van Horst. Misschien werpt dat nog een ander licht op de zaak. Maar alles wat ik heb geprobeerd, het is niet gelukt een spoor te vinden.”
En toch knaagt er ook nog wel iets. Hoe was toch de relatie tussen haar moeder en haar oma? En waarom heeft Lily niet het hele verhaal verteld? Oma heeft het kind van Lily opgevoed, terwijl Lily haar als moordenares van Horst heeft neergezet. “Was dat om mij bij haar weg te houden?”, vraagt Herma zich af. “Het werd natuurlijk voor mijn moeder ook steeds moeilijker om alsnog dat ontbrekende puzzelstukje te vertellen. Hoe langer je wacht met de waarheid, hoe moeilijker dat wordt. Maar wat heeft ze het zichzelf daardoor moeilijk gemaakt. Al is het natuurlijk wel dapper dat ze Wiebe heeft verteld wie zijn vader is.”
Eerlijkheid
Ondanks de vraagtekens maakt Herma haar moeder geen enkel verwijt. Ze heeft niet het gevoel dat ze als vijftienjarige met het verhaal werd opgezadeld. “Ik was blij dat ik er was om met haar te praten. Ze had niemand anders. Jammer dat ze mij niet alles heeft verteld. Ik had dat andere toch ook geheim gehouden?” Masr wat wordt verzwegen, verdwijnt niet. Sterker, het staat nu zelfs op papier, in een boek.
Tot aan haar overlijden op 86-jarige leeftijd was er tussen Herma en haar moeder Lily een bijzondere band. Ze hadden dagelijks contact. “Dat heb ik na haar overlijden enorm gemist. Ze was mijn grootste fan, de wind onder mijn vleugels. Ik heb mij altijd heel verantwoordelijk voor mijn moeder gevoeld.”
Heeft het verhaal verder grote invloed op haar gehad? In haar dagelijkse leven is Herma trainer/coach en helpt ze allerlei mensen om in hun werk rust en overzicht te houden en met meer plezier te werken en te leven. “Eerlijkheid is daarbij mijn allergrootste waarde.”
‘Als ik alles had verteld’
Herma Jonker beschrijft het hele verhaal over haar moeder Lily in het boek ‘Als ik alles had verteld’. Herma noemt zichzelf in het boek Hannah. Alle familieleden hebben een andere naam gekregen, alleen de eerste letter komt overeen met de werkelijke naam. Het boek is uitgegeven door Uitgeverij Elikser en is in de boekhandel en online verkrijgbaar voor 23,50 euro.
Lees ook
