Kinderboekenschrijfster Lida Dijkstra wint gouden griffel: “Ik fyn bern hiele leuke minsken”

Als voormalige Berneboeke-ambassadeur volgt Lida Dijkstra de ontwikkeling van de Friestalige kinderboeken op de voet. Sterker nog, ze schreef zelf meer dan veertig kinderboeken in haar ‘memmetaal’. “Boeken yn je eigen taal, dat is foar de bern ek werkenning. Boppedat, it Frysk is sa’n prachtich rike taal. Moai dat er ek in Frysle Boekewike is.” Aan het einde van haar functie als Berneboeke-ambassadeur schreef ze ‘De Letterfretter’, een boek dat op speelse wijze de regels van de Friese taal op een rij zet. “Ik ha doe op hiel wat skoallen west en it foel op dat bern de teory fan it Frysk faak yngewikkeld fûnen. Dêr woe ik wat mei dwaan. Ik bin krekt klear mei in ferfolch dat alle bylûden behannelt. Dat boek ferskynst takom jier. It binne boeken foar alle leeftiden, ek folwoeksenen krije sa mear ynsicht yn harren eigen taal.”

Prijzen

Het oeuvre van Lida Dykstra is meer dan indrukwekkend. In 33 jaar tijd publiceerde ze 117 boeken. Deels in het Nederlands, deels in het Fries. Enkele titels zijn bovendien meerdere keren vertaald. De titels staan bij elkaar in een kast in haar ruime woonkamer in De Knipe. De kamer oogt tijdens het interview als een feestzaal. Met veel kleurrijke bossen bloemen; een hoek is gevuld met goudkleurige ballonnen. De reden van het feest ligt in een klein doorzichtig doosje op de schoorsteenmantel: de Gouden Griffel 2025. Lida kreeg deze prestigieuze kinderboekenprijs eind september voor haar boek ‘De wonderverteller.’

“Yn juny krige ik de sulveren griffel foar dit boek, dêr wie ik al hiel bliid mei. Der wurde alle jierren tûzenen berneboeken útbrocht, bysûnder dat ik yn de prizen foel.” Maar het stopte dus niet met die zilveren griffel. De jury koos uit de acht zilveren griffelwinnaars, schrijvers van oorspronkelijk Nederlands, ‘De wonderverteller’ uit tot de winnaar van de Gouden Griffel. Het boek is geïllustreerd door Djenné Fila, die hiermee de Zilveren Penseel won. Het noek werd daarnaast bekroond met de Thea Beckmanprijs 2025 voor het beste historische jeugdboek. Met Djenné Fila won Lida Dijkstra eerder de Thea Beckmanprijs 2023 voor ‘Schaduw van Toet’.

At der weinich tekst is, dan telt elk wurd, dat freget slypjen en slypjen.

De uitgeverij van ‘De wonderverteller’ liet na het winnen van de Gouden Griffel’ direct boeken bijdrukken. In een jaar tijd is ‘De wonderverteller’ al toe aan de zesde druk. In mening boekwinkel liggen naast de kassa stapels van het prijswinnende boek, voorzien van het gouden griffel- en zilveren penseelzegel.

Inspiratie

De productie van al die titels vraagt om discipline. Het is volgens Lida gewoon haar werk. Ze zit op vaste tijden op haar kantoor. “Ik sis wol tsjin bern dat wannear’t sy op skoalle sitte, dat ik dan skriuw.” Daadwerkelijk schrijven doet ze naar schatting vier of vijf uur per dag. “Der binne fansels ek oare omballingen dy’t tiid kostje.” Lida herkent de beeldspraak dat schrijven voor veel auteurs meer transpiratie is dan inspiratie. Zelf wacht ze met schrijven niet tot de inspiratie zich aandient. “Do kinst dysels ek oansette troch gewoan sitten te gean en te begjinnen. En at de holle wurch is, dan hâld ik op.”

Wannear’t de bern op skoalle sitte, skriuw ik.

Haar werkwijze verschilt wel van boek tot boek. Aan het schrijven van ‘De wonderverteller’ ging een uitgebreide research vooraf. Bij het maken van een prentenboek is juist de plot belangrijk. “Je moatte dan hiel byldzjend tinke. Do skriuwst eins in scenario en dat prate je dan geregeld troch mei de yllustrator.” Het aantal woorden in een prentenboek is beperkt, maar dat betekent niet dat een schrijver dat zo maar even uit de mouw schudt. “At der weinich tekst is, dan telt elk wurd, dat freget slypjen en slypjen.” Het levert soms mooi lopende en allitererende zinnen op zoals ‘De wrâld wie wyt en it waaide dat it rikke, doe’t lytse Epke berne waard’.

Leespezier

Jaarlijks bezoekt Lida circa vijftig scholen. Ze trekt daarvoor door het hele land, om het plezier en het belang van lezen uit te dragen. Hierbij heeft ze niet alleen aandacht voor de kinderen, maar ook voor de leerkracht en de ouders. Want, daar is ze van overtuigd, zien lezen doet lezen. “Je kinne net tsjin bern sizze dat se lêze moatte as je dat sels net dogge.” Ze vindt het belangrijk dat volwassenen de kinderen voorlezen, maar ook dat ze zelf lezen in het zicht van kinderen. Leerkrachten spelen volgens Lida een grote rol in het stimuleren van het lezen. Door zelf veel te lezen en door met kinderen over boeken in gesprek te gaan. Doe je dat op de juiste manier, dan creëer je kritische lezers. De schoolbezoeken geven Lida ook de kans om met haar lezers in contact te komen. Het levert soms ook ideeën voor nieuwe boeken op. “Ik fyn bern hiele leuke en plezierige minsken. Se binne dúdlik en entûsjast.”

Dat haar aanpak werkt, blijkt uit de reacties die ze krijgt. Leerkrachten vertellen haar dat kinderen na een bezoek van de schrijver vragen of ze mogen lezen. Een veertiger die nu boeken illustreert vertelde haar dat haar bezoek jaren geleden veel indruk heeft gemaakt en hem mede op het spoor van illustraties heeft gezet. “Op dat soarte reaksjes bin ik grutsk.”

Marco Polo

Lida kan ook trots zijn op het oordeel van de jury die stelt dat ‘De wonderverteller’ de lezer meeneemt op de wonderlijke reizen van Marco Polo naar het Verre Oosten. De jury is onder de indruk van de manier waarop Lida Dijkstra een geschiedenis in een nieuwe vorm tot leven brengt. ‘Naast veel vakmanschap gaat er een grote vrijheid, speelsheid en literaire kracht uit van het boek (….) Lida Dijkstra poetst Marco Polo’s verhalen glanzend op en geeft ze een bijzonder nieuw leven mee.’ 

Het boek vertelt het aloude verhaal over de wonderlijke reizen van Marco Polo. Lida gebruikt losse gegevens uit het verhaal, maar dan anders verteld. En ze had een hoofdpersoon nodig waar de jeugdige lezer zich mee kan identificeren. “De reizen fan Marco Polo duorje 26 jier, dêr hâldst de bern net mei fêst.” Het 700 jaar oude verhaal van Marco Polo beschrijft zijn belevenissen zoals hij die in de gevangenis vertelt aan een schrijver. Lida bedacht het jonge meisje Topina dat meeluistert wanneer Polo vertelt.

De jury is onder de indruk van de manier waarop Lida Dijkstra een geschiedenis in een nieuwe vorm tot leven brengt.

“Topina is de jeugdige stabile faktor yn it ferhaal. Sy is wees en analfabeet, mar lústerjend nei Polo ûntdekt se dat ek sy in eigen libben hat. Dat se har net del hoecht te lizzen by har eigen lot; dat se troch oan harsels te wurkjen ynfloed op har eigen libben hat.” Tegelijkertijd verhaalt Lida in het boek over de vele volken die Polo op zijn reis naar het oosten ontmoet. En hoe meer hij in aanraking komt met voor hem vreemde volkeren, hoe toleranter hij wordt. “Ek dêrom is dit hjoeddedei in moai ferhaal om te fertellen. It past goed yn de tiid wêryn’t wy libje.”

Uit de reacties merkt Lida dat het boek niet alleen door kinderen wordt gelezen, maar ook door volwassenen. Op middelbare scholen is het niet alleen onderdeel van de lessen Nederlands, maar ook van geschiedenis.

Het succes van ‘De wonderverteller’ betekent niet dat Lida al weer bezig is met het bewerken van het volgende historische verhaal. “It soe wol kinne, de âldheid sit fol mei prachtige ferhalen. Mar ik ha ek oare ideeën. Eins ha ik mear ideeën as tiid. Dat knypt wol ris.”

De Friezen en it Frysk
De provinsje Fryslân wurket der mei it Taalplan Frysk 2030 oan dat alle Fryske skoallen it Frysk yn 2030 op foldwaande nivo oanbiede. De skoallen wurde ien kear yn de fjouwer jier beoardiele. Der binne sân ferskilende profilen. It profyl dat de skoalle kriget hinget ôf fan it oanbod. In skoalle mei profyl A foldocht oan alle easken, profyl G betsjut dat der gjin kearndoelen Frysk oanbean wurde. Yn it lêste ûndersyk (2020-2022) die bliken dat 15% fan de skoallen profyl G en F hienen, wylst 48% fan de skoallen op de heechste profilen B en A sieten. De ûndersikers konkludearren wól dat der nei de earste mjitting (yn 2016-2018) net folle feroare wie. Der wiene net folle skoallen groeid yn de profilen en der is noch altyd in grutte fariaasjes yn profilen.

Fan de folwoeksenen jout 50 oant 60 prosint fan de minsken dy’t ûnderfrege binne oan dat se it Frysk goed lêze kinne.

Tekst Arend Waninge
Foto’s Martijn van der Vaart