Face To Face met Hans de Jong uit Langezwaag | ‘Altyd ûnderweis’

Eenmaal op de praatstoel vliegt de tijd. Hans de Jong praat met gemak vijf kwartier in een uur. Hij heeft ook voldoende te vertellen. Over het voetbal, bijvoorbeeld. Hij was twintig jaar voorzitter van de plaatselijke trots, sinds 1980 is De Jong ook scheidsrechter. Sport bepaalt het weekendprogramma. Hij schetst in het kort het weekend dat tijdens het gesprek voor de deur staat: “Saterdei fluitsje ik earst yn Rinsumageast, jûns nei It Fean, dêr kom ik ek al jierren. Sneintemoarn fluitsje ik Langsweagen trije en middeis moat ús earste yn Berkeap. Dan is it wykein wol om.”

“Se litte my fêst noch wol efkes rinne”

Als het kan hanteert hij nog ieder weekend de fluit, inmiddels dus al 45 jaar lang. Onlangs kreeg hij nog een beoordeling. De spelregelkennis was goed, het overwicht op de spelers ook, het volgen van het spel kon er mee door. “Dat lêste probearje ik sa goed mooglik”, bekent hij met de twinkeling in zijn ogen. “Ik kom de middensirkel echt noch wol út. Mar ik ha ek sein dat at se fine dat it net langer kin, dat se it dan sizze moatte. Dan hâld ik op. Se litte my fêst noch wol efkes rinne, der is in grut tekoart oan skiedsrjochters.”

Dat laatste vindt De Jong jammer, zeker omdat het deels een gevolg is van hoe spelers en publiek met de man in het zwart omgaan. Hij is zelf in al die jaren nooit bedreigd, gaat het liefst ook met spelers in discussie. Zijn forse gestalte en krachtig stemgeluid doen de rest. De Jong hoor je al van verre. “Dat heart by my, mar ik bin my der wol bewust fan, dat it minsken ek wol ôfskrikke kin. Mar je kinne net in freon fan elkenien wêze.”

Dertig jaar raadslid

Van een andere passie, autocross, nam Hans organisatorisch en bestuurlijk al een paar jaar geleden afscheid. Hij was in het verleden medeorganisator van het autocrossen in eigen dorp, maar ook in Langezwaag, Jubbega en Garyp. Twintig jaar lang was hij voor de bond ook sportcommissaris. En discussies voeren doet hij niet alleen op het voetbalveld, maar ook al dertig jaar in de Opsterlandse gemeenteraad. Eind vorig jaar werd bij dit bijzondere jubileum stilgestaan. De Jong blaast in de raad nog steeds zijn partijtje mee en denkt er ook serieus over na om zich volgend jaar bij de volgende gemeenteraadsverkiezingen opnieuw kandidaat te stellen. “Dy rol fan folskfertsjintwurdicher is sa moai, ik mei it sa graach dwaan.”

At ik no oan dy tiid werom tink, it wie allegearre haat en nijd

Toen hij in 1994 zijn debuut in de gemeentepolitiek maakte, was de rol van raadslid hem nog helemaal vreemd. Hans de Jong roerde zich links en rechts wel regelmatig en stond ook al een tijdje op de lijst van Opsterlands Belang. “Mar polityk sjoen wist ik neat. Ik hie der ek neat mei.” Als voorzitter van de Floraliafeesten in eigen dorp kwam hij begin jaren negentig eens in conflict met de gemeente toen burgemeester Van Bodegom op het laatste moment het onderdeel ‘swientjetik’ verbood. “De minsken dy’t dêr op ôfkomme soenen, wienen wy al nedich foar de begrutting, dat wy ha dat oanfochten. It ferbod kaam fierstente let.” De rechter gaf de organisatie gelijk, het varken kon in de ring. “Van Bodegom frege my al fuort wannear’t ik de polytyk ris yn soe.” De Jong was niet enthousiast. Hij ergerde zich aan het overschot aan gepraat en het gebrek aan actie bij politici.

Haat en nijd

Na het tussentijds aftreden van een raadslid van zijn partij belandde De Jong tóch op de raadszetel, die hij tot vandaag de dag inneemt. Het was de tijd dat Opsterlands Belang nog volop oppositiepartij was, onder leiding van de legendarische Wietse Veenstra. “Hy sette de koers út en regele it measte sels. Wy hienen net sa’n soad te fertellen”, herinnert De Jong zich. “At ik no oan dy tiid werom tink, it wie allegearre haat en nijd. Koalysje en opposysje wienen twa wearelden.” Toen hij in 1998 vader werd, trakteerde De Jong zijn collega-raadsleden op een gebakje. “Mar de koalysjepartyen lieten it stean, namen net in hap.” Deze gespannen situatie duurde acht jaar. “Beide kanten hienen dêr harren oandiel yn. De kolleezjepartijen fûnen dat sy alles wol regelje koenen en wy skopten oeral tsjinoan.” De kentering kwam in 2002. Opsterlands Belang groeide naar zes zetels, de fractie kreeg nieuwe impulsen en sindsdien maakt de lokale partij deel uit van het college. “Doe moasten wy belied meitsje, dat wie al wat oars.”

De Jong wil niet in de valkuil vallen dat vroeger alles beter was. Toch maakt hij wel een paar kanttekeningen bij de praktijk van nu. “Wy koenen earder hiel lang oer lytse saken prate.” Tegenwoordig laat de raad veel over aan het college van B en W. De raad bestuurt op hoofdlijnen, niet op details. “Dat is jammer, want foar de boargers binne júst dy details faak wol belangryk.” En dat er in de raad minder ruimte is voor discussie bevalt De Jong eigenlijk ook maar matig. “De sjeu is der wat dat oanbelanget wol wat ôf. Dy diskusjes fûn ik krekt prachtich.”

De stamtafel

De rol van volksvertegenwoordiger vult De Jong op zijn eigen manier in. Hij is graag onderweg en legt dan zijn oor te luisteren. “Yn iepenbiere gelegenheden binne minsken, dêr hearre je wat minsken fine. Oan de stamtafel wurdt faak oer polityk praat. En dat komt moai út, ik mei hiel graach ûnder de minsken wêze.”

Als volksvertegenwoordiger staat hij graag dichtbij de mensen. “Ik lústerje nei de problemen dy’t der spylje. Dan dûk ik der op en gean ik der achteroan. Dat is neffens my ek de rol fan in riedslid. Minsken wolle graach in klankboard ha. De drompel nei it gemeentehûs is yn de praktyk faak grut. Dy drompel nei in riedslid moat sa leech mooglik wêze.”

Integriteit

Dat betekent niet dat De Jong alles zo maar voor iedereen kan regelen. Zo eenvoudig werkt het spel niet. Zeker niet na de cultuuromslag van een paar jaar geleden, een gevolg van een affaire waarbij de integriteit van een raadslid ter discussie stond. Raadsleden kunnen nu minder eenvoudig op een ambtenaar afstappen. Komt er een gesprek, dan wordt dat gemeld en zijn er altijd twee ambtenaren bij.

De drompel nei it gemeentehûs is yn de praktyk faak grut. Dy drompel nei in riedslid moat sa leech mooglik wêze

De Jong begrijpt de veranderde spelregels wel. Hij kwam in het verleden zelf ook een paar keer in opspraak over een mogelijke vermenging van zijn rol als volksvertegenwoordiger en die van aannemer. Er ontstond naderhand discussie over de uitbreiding van zijn eigen bedrijf en ook rond de realisatie van een woning in Wijnjewoude was er discussie. “Mar ik fyn noch altyd dat ik it doe allegearre hiel transparant spile ha en it hie ek net folle om hakken. Ik bin wol extra alert op transparantie. Oer útbreiding fan myn wenplak Langsweagen ha ik byfoarbyld it wurd net fiert.”

Bijna boer

Zijn werk als aannemer bouwt De Jong langzaam af. Hij is nog een paar dagen per week actief, vooral voor wat speciale klusjes en bij trouwe klanten. Die activiteiten heeft hij nodig, stilzitten is niet zijn sterkste punt. Het had trouwens niet eens zo heel veel gescheeld of hij was geen aannemer maar boer geworden. “Us heit die beide. Mar doe’t myn heit en mem út elkoar gienen, is myn heit as timmerman fierder gien. Oars wie ik miskyn wol boer wurden.” Nadat De Jong senior door de voormalige CAF als silobouwer was gevraagd, verhuisden vader en zoon De Jong naar Luxwoude. “Us heit woe sinstraal sitte.” Geboren in Hoornsterzwaag, woonde Hans daarvoor ook al een tijdje met zijn ouders in Wijnjewoude.

De silobouw ging goed. Vader en zoon De Jong hielden het zakelijk echter maar drie jaar samen uit. In 1979 ging Hans voor zichzelf aan de gang. Begin jaren tachtig verhuisde hij naar ’t Hou in Langezwaag en knapte een boerderij in ruim vier jaar helemaal op. Het bouwbedrijf groeide op die plek in de dorpskom uit de voegen. Even werd het nog spannend omdat De Jong niet over de juiste aannemerspapieren beschikte. Toen in 1996 de mogelijkheid er was om op basis van in het verleden uitgevoerde klussen alsnog de papieren te krijgen, dook De Jong direct op zolder in de archieven. “Wy ha it opredt.” In 2001 volgde een verhuizing naar een nieuwbouwlocatie aan De Boerestreek, net buiten de dorpskom, nog steeds de woonwerklocatie van Hans de Jong en zijn vriendin Gryt. “Wy sitte hjir goed te plak.”

Beeld: Martijn van der Vaart
Tekst: Arend Waninge